«Әділетке» ғана артықшылық беру – әділет пе?

Munarmedia.kz 05.06.2026.ASTANA-Қазақстанда жаңа саяси партияның құрылуы – қалыпты демократиялық үдеріс. Жаңа күштердің пайда болуы қоғамдағы саяси бәсекені күшейтіп, азаматтардың таңдау мүмкіндігін кеңейтуі тиіс. Алайда жаңа құрылған «Әділет» партиясына көрсетіліп отырған ерекше қолдау қоғамда заңды сұрақтар туындатуда. Жақында Egov мемлекеттік платформасында «Әділет» партиясына мүшелікке өту функциясы іске қосылды. Бұл – еліміздегі саяси партиялар тарихында алғаш рет болып отырған жағдай. Бірақ мәселе цифрландыруда емес. Мәселе – неге мұндай мүмкіндік тек бір партияға ғана берілгенінде. Қазақстан Республикасының Конституциясы азаматтардың заң алдында тең екенін бекітеді. Ал «Саяси партиялар туралы» заң партиялардың құқықтық мәртебесі бірдей екенін көрсетеді. Егер мемлекет бір партияға өзге партияларда жоқ қосымша құралдар мен мүмкіндіктер берсе, онда саяси бәсекенің теңдігі туралы қалай айтуға болады? Бүгінде елде тіркелген бірнеше саяси партия жұмыс істейді. Олар жылдар бойы халықпен кездесіп, үгіт-насихат жүргізіп, мүшелерін өз күшімен жинап келеді. Ал тіркелгеніне екі күн болған партияға мемлекеттік цифрлық инфрақұрылым арқылы миллиондаған азаматқа тікелей шығу мүмкіндігі ұсынылады. Бұл жағдайда қоғамда «барлық партиялар тең бе, әлде кейбіреулері басқалардан теңірек пе?» деген сұрақтың тууы заңды. Мәжіліс депутаты Ринат Зайыттың айтуынша, мұндай мүмкіндік берілсе, барлық партияларға бірдей берілуі керек. Әйтпесе бұл бір партияның үстемдік алуына жағдай жасауы мүмкін. «Байтақ» партиясының төрағасы Азаматхан Әміртай да маңызды мәселеге назар аударды. Саяси партия халықтың сенімін мемлекеттік сервистер арқылы емес, азаматтармен тікелей жұмыс істеу арқылы қалыптастыруы керек. Өйткені партия дегеніміз – цифрлық батырма емес, қоғамдық қолдау. Ең басты сұрақ – мемлекет не үшін саяси процесте төреші болудың орнына ойыншылардың біріне қосымша мүмкіндік беріп отыр? Егер бұл цифрлық жаңашылдық болса, онда ол барлық партияларға бірдей қолжетімді болуы тиіс. Егер ол тек бір партияға арналған болса, онда бұл саяси бейтараптық қағидатына қайшы келеді. Парадокс мынада: атауы «Әділет» партиясы құрылмай жатып-ақ қоғамда әділеттілікке қатысты күмән туғызды. Өйткені әділет сөзбен емес, тең мүмкіндікпен өлшенеді. Егер мемлекет шынымен саяси жаңғырту жүргізгісі келсе, Egov платформасында барлық тіркелген партияларға тең жағдай жасап, азаматтардың қай партияға мүше болатынын өз еркімен таңдауға мүмкіндік беруі керек. Әйтпесе бұл цифрландыру емес, цифрлық әкімшілік ресурс ретінде қабылдануы мүмкін. Ал демократияның басты талабы – фавориттерді тағайындау емес, бәріне бірдей ереже орнату. Бұл нұсқа эмоциядан гөрі құқықтық және саяси аргументтерге сүйенеді, бірақ өткірлігі сақталған. Сонымен қатар нақты бір партияны қолдауға емес, мемлекеттік органдардың әрекетінің заңдылығы мен саяси теңдік қағидатына назар аударады.