XXI ғасырдың басты саясаты – экология
Бір кездері әлемдік саясаттың басты тақырыптары геосаяси текетірес, әскери блоктар, энергетикалық бәсеке немесе қаржы дағдарыстары болып келді. Алайда XXI ғасырдың екінші ширегіне қарай халықаралық сарапшылардың, мемлекеттердің және трансұлттық институттардың күн тәртібі түбегейлі өзгеріп барады.
Бүгінгі әлемнің ең күрделі мәселесі — экология.
Климат өзгерісі, су тапшылығы, өнеркәсіптік ластану, жердің тозуы, азық-түлік қауіпсіздігі, табиғи ресурстар үшін бәсеке — мұның бәрі енді тек экологтардың зерттеу тақырыбы емес.
Бұл — ұлттық қауіпсіздік, әлеуметтік тұрақтылық, экономикалық даму және мемлекеттің болашағына тікелей ықпал ететін стратегиялық фактор.
Қазақстан үшін бұл мәселенің маңызы тіпті жоғары.
Семей полигонының зардабы, Арал трагедиясы, Каспий өңірінің экологиялық теңгерімі, өндірістік қалалардың ауасының ластануы, су ресурстарының азаюы, шөлейттену қаупі — бұлардың барлығы мемлекеттің ұзақмерзімді дамуымен тығыз байланысты мәселелер.
Осындай жағдайда экологияны қоғамдық және саяси дискурстың алдыңғы қатарына шығара алған күштердің бірі — «Байтақ» жасылдар партиясы.
Қазақстан саясатындағы жаңа құбылыс
Қазақстандағы партиялық кеңістікте экологиялық бағыттағы саяси күштердің қалыптасуы — өз алдына ерекше құбылыс.
Ұзақ уақыт бойы партиялық саясат әлеуметтік, экономикалық, әкімшілік немесе идеологиялық тақырыптардың төңірегінде өрбіді. Ал қоршаған орта, табиғи қауіпсіздік, климаттық тәуекелдер көбіне қоғамдық белсенділердің немесе маманданған сарапшылардың талқысы деңгейінде қалып келді.
«Байтақ» партиясы осы стереотипті өзгертуге талпынып отырған құрылым ретінде көріне білді.
Партия соңғы жылдары экологиялық мәселелерді саяси жауапкершілік, мемлекеттік стратегия және қоғамдық қауіпсіздік тұрғысынан қарастыру қажеттігін көтеріп келеді.
Бұл бағыттағы жұмыстар декларативті ұрандармен ғана шектелмей, нақты алаңдарда көрініс табуда.
Биыл өткізілген халықаралық экологиялық конгрестер, форумдар, ғылыми-практикалық конференциялар соның дәлелі ретінде қарастыруға болады.
Бұл жиындарда қоршаған ортаны қорғау ғана емес, жасыл экономика, су қауіпсіздігі, тұрақты даму, өндірістік жауапкершілік, климат саясаты және экологиялық заңнаманың болашағы сияқты ауқымды мәселелер талқыланды.
Бұл — экологияны тар салалық мәселе емес, ұлттық және халықаралық күн тәртібіндегі маңызды фактор ретінде қарастыруға бағытталған ұстанымның көрінісі.
Азаматхан Әміртаев: жаңа буын саясаткерінің портреті
Партияның саяси бейнесі көбіне оның көшбасшысының тұлғасымен де байланысты қалыптасады.
Осы тұрғыдан алғанда, Азаматхан Әміртаевты қазақстандық саяси алаңдағы жаңа буын өкілдерінің бірі ретінде қарастыруға негіз бар.
Оның ерекшелігі — дәстүрлі саяси номенклатурадан шықпағанында.
Қазақстан саясатындағы көптеген партия жетекшілері ұзақ жылдар мемлекеттік аппараттың, әкімшілік вертикальдың немесе ескі саяси мектептердің өкілдері ретінде танылып келсе, Азаматхан Әміртаевтың жолы біршама өзгеше сипатқа ие.
Қазақстандағы партия басшыларының көбі саяси номенклатураның шекпенінен шыққан, қарапайым тағайындалған ойыншылар болса Азаматхан Сайлауұлы халық арасынан шыққан қарапайым азамат.
Ол өзінің қарапайымдылығымен, іскерлігімен және идеясымен ерекшеленеді.
Ол — шетелдік білім алған, бизнес, технология және ІТ саласын меңгерген, менеджмент пен заманауи басқару тәсілдерін түсінетін буынның өкілі.
Бұл ерекшелік оның саяси көзқарасынан да байқалады.
Заманауи әлемде саясат тек мінберден мәлімдеме жасау емес. Ол — коммуникация, жүйелі менеджмент, стратегиялық жоспарлау, қоғамдық байланыс, халықаралық ықпалдастық және институционалдық даму өнері.
Осы қырынан қарағанда, Әміртаевтың саяси қызметінде классикалық әкімшілік саясаткер моделінен гөрі жаңа форматтағы басқарушылық тәсіл басымырақ көрінеді.
Азаматхан Сайлауұлы Әміртаев 18 рет барып жүріп партияны тіркетті.
Қажыр-қайрат пен шексіз еңбектің арқасында партия аяғынан тұрды.
Партия да Азаматхан Сайлауұлы да ысылды, тәжірбие жинады.
Иа, партия Парламентте болмаған соң қаржыландырылмайды.
Бірақ партияға азаматтардың таза су ішіп, таза ауа жұтып, таза адами қарым-қатынас жасауы маңызды.
Партияның басты ұраны да ұстанымы да осы.
Реформаларды қолдау және саяси ұстаным
Қазіргі Қазақстандағы маңызды саяси процестердің бірі — Парламенттік және Конституциялық реформалар.
Бұл өзгерістер елдегі саяси жүйені жаңғырту, институттардың рөлін күшейту және қоғамдық қатынастарды қайта теңгерімдеу мақсатымен байланысты қарастырылып келеді.
«Байтақ» партиясы осы реформалық бағытқа қатысты өз ұстанымын ашық білдіріп, реформаларды қолдайтын күштердің қатарынан көрінді.
Партияның Президент бастамаларына қатысты ұстанымы да осы логикамен сабақтасып жатыр.
Мұны тек саяси декларация ретінде ғана емес, реформалар кезеңіндегі жауапкершілік пен саяси позицияны айқындай білу әрекеті ретінде қарастыруға болады.
Өңірлерге бет бұрған партиялық саясат
Кез келген партияның шынайы әлеуеті оның өңірлердегі жұмысымен өлшенеді.
Осы тұрғыдан алғанда, «Байтақ» партиясының соңғы кезеңдегі қызметінде аймақтармен тікелей жұмыс бағыты айқын байқалады.
Батыс өңірлерде, Алматыда, Шымкентте, Түркістан облысында халықпен кездесулер өткізу, азаматтардың мәселелерін тыңдау, оларды мемлекеттік органдардың назарына жеткізуге ұмтылу — партия жұмысының практикалық жағын көрсетеді.
Бұл кездесулер тек саяси акция сипатында ғана емес, өңірлік проблемаларды анықтау және мемлекеттік институттармен кері байланыс орнату алаңы ретінде де маңызды.
Халықтың экологиялық, әлеуметтік және инфрақұрылымдық мәселелерін көтеру арқылы партия қоғамдық сұраныстың нақты мазмұнын түсінуге ұмтылып отырғанын аңғаруға болады.
Халықаралық деңгейге көтерілген экологиялық саясат
Қазіргі саясаттың маңызды өлшемдерінің бірі — халықаралық байланыс орната білу қабілеті.
Әсіресе экология саласында бұл мәселенің маңызы ерекше.
Өйткені климат өзгерісі, су ресурстары, өндірістік ластану, энергия трансформациясы сияқты проблемалар ұлттық шекарамен шектелмейді.
Осы тұрғыдан алғанда, «Байтақ» партиясының халықаралық деңгейдегі белсенділігі назар аударуға тұрарлық.
Партияның Еуропа және Еуразия кеңістігіндегі жасылдар қозғалыстарымен, экологиялық саяси күштермен байланыс орнатуы — жай символикалық дипломатия емес.
Бұл — саяси менеджменттің, халықаралық коммуникацияның және көпвекторлы саяси тәсілді игере білудің белгісі.
Халықаралық әріптестік арқылы тәжірибе алмасу, экологиялық күн тәртібін жаһандық контексте қарастыру, әлемдік жасыл қозғалыстармен ықпалдасу — қазіргі заманғы партиялық дамудың маңызды өлшемдерінің бірі.
Осы жағынан алғанда, «Байтақтың» халықаралық байланыс орната білуі оның саяси көкжиегінің кеңдігін, ал басшылықтың жаһандық өзгерістер логикасын түсіне алатын қабілетін көрсететін фактор ретінде бағалануы мүмкін.
Институционалдық өсу: идеядан ұйымға дейін
Партияның өміршеңдігі тек идеялық ұстаныммен өлшенбейді.
Институционалдық қуат, кадрлық әлеует, өңірлік құрылымдар, қоғамдық қолдау деңгейі — партияның нақты салмағын анықтайтын көрсеткіштер.
Бұл тұрғыдан қарағанда, «Байтақ» партиясының соңғы кезеңдегі даму динамикасы назар аудартады.
Елдің жиырма өңірінде филиалдардың жұмыс істеуі, аудандық құрылымдардың көбеюі, мәслихат депутаттары санының артуы — партияның біртіндеп ұйымдық тұрғыдан орнығып келе жатқанын аңғартады.
Сонымен бірге партия қатарының толығуы, басқарушы құрамға тәжірибелі азаматтардың келуі де оның кадрлық және басқарушылық әлеуетін күшейтетін фактор ретінде бағалануы мүмкін.
Экология – болашақ саясаттың өзегі
Бүгінгі әлемде экология мәселесі саясаттан бөлек тұрған тақырып емес.
Керісінше, саясаттың өзегіне айналып бара жатқан феномен.
Су үшін талас, энергия көздерінің өзгеруі, климат миграциясы, өндірістік қауіпсіздік — мұның барлығы ертеңгі геосаясаттың маңызды компоненттері болмақ.
Қазақстан да бұл үдерістерден тыс қалмайды.
Осындай жағдайда экологияны қоғамдық сананың, мемлекеттік саясаттың және партиялық бағдарламалардың маңызды бағытына айналдыруға ұмтылып отырған күштердің қызметі алдағы уақытта барған сайын өзекті бола түсуі ықтимал.
«Байтақ» партиясының қазіргі бағыты мен Азаматхан Әміртаевтың саяси қызметін де осы кең контексте қарастырған жөн.
Өйткені бүгінгі күннің басты сұрағы тек «кім билікке келеді?» деген мәселемен шектелмейді.
Билік уақытша нәрсе.
Тақ пен табыттың иесі жоқ.
Ендеше "Байтақтың" басты мұраты халық денсаулығы, ата-бабамыздан мирас еткен таза табиғатты сақтап, ұрпаққа қалдыру.
Бұл миссияны толық атқаруға партия мен оның төрағасы Азаматхан Сайлауұлының әлеуеті, күш, жігері, білімі жеткілікті.
Болашақта адам, мемлекет және табиғат арасындағы тепе-теңдікті қалай сақтай алады?
Дені сау ұлт, дамыған қоғам, әлеуеті зор мемлекет.
Бұл қазіргідей геосаяси ахуалдың ушыққан тұсында, дүние төңкеріліп, үшінші дүние жүзі соғысының шоғы тұтануға жақын тұрғанда аса маңызды мәселе екені айтпаса да белгілі.
Сондықтан да халық өз бағытын, болашағын өзі таңдауы керек.
Саяси ойындардың құрбаны бола беруге болмайды.
Өзгеріс керек.
Өзгерте алатын партия мен тұлғалар бар.
Тек жол ашып, мүмкіндік беру керек.
Бұл біздің қолымыздағы дүние.
Мүмкін, XXI ғасыр саясатының ең маңызды жауабы дәл осы жерде жатқан шығар...
Баяжума Асылбек