Ақмола облысындағы шағын жинақты мектептерде сыныптарды біріктіру мәселесі ата-аналардың алаңдаушылығын туғызуда. Қонысбай ауылында 5 және 6-сынып оқушылары уақытша бірге оқытылып, ата-аналардың қарсылығынан кейін сыныптар қайта бөлінді. Алайда бұл жағдай шағын ауыл мектептерінің болашағы туралы үлкен мәселені қайта көтерді.
Мәселе бір ғана сыныпта ма, әлде ауылдың ертеңінде ме?
Ақмола облысында шағын жинақты мектептер ерекше орын алады. Өңірдегі 523 мектептің 329-ы, яғни 63,6 пайызы — шағын жинақты мектеп. Бастауыш мектептердің барлығы осы санатқа жатады. (Правительство Казахстана)
Демек, ауыл мектебі — облыстың білім беру жүйесіндегі шеткері құбылыс емес. Ол ауылдық елді мекендердің едәуір бөлігінің негізгі әлеуметтік институты.
Сондықтан сыныптарды біріктіру мәселесіне тек бюджет немесе оқушы саны тұрғысынан қарау жеткіліксіз.
Қонысбайдағы жағдай
Жақында Зеренді ауданының Қонысбай ауылындағы мектепте 5 және 6-сынып оқушылары бірге оқытыла бастаған.
Бұл туралы ата-аналар әлеуметтік желіде мәселе көтерген. Олардың қарсылығынан кейін аудандық білім бөлімі сыныптарды қайта бөлу туралы шешім қабылдаған. Білім басқармасы оқушы саны аз болған жағдайда шағын жинақты мектептерде сыныптарды біріктіріп оқыту заңнамада көзделгенін түсіндірген. (Казинформ)
Яғни заң тұрғысынан мұндай мүмкіндік бар.
Бірақ қоғамның сұрағы басқа.
Заң рұқсат бергенімен, әрбір нақты жағдайда бұл шешім ауылдың ұзақ мерзімді дамуына қалай әсер етеді?
Заң мүмкіндік береді. Бірақ ауылдың болашағы есептеле ме?
Қолданыстағы қағидалар бойынша шағын жинақты мектептерде оқушы саны аз болған жағдайда жас айырмашылығы жақын сыныптарды біріктіріп оқытуға мүмкіндік бар. Мұндай мектептердің басты ерекшелігі — оқушылар санының аздығы және білім беру процесін ерекше ұйымдастыру қажеттілігі. (Министерство юстиции РК)
Сондықтан сыныптарды біріктірудің өзі заң бұзушылық деген сөз емес.
Бірақ мәселенің әлеуметтік жағы бар.
Бүгін екі сынып біріктіріледі.
Ертең оқушы саны тағы азаюы мүмкін.
Одан кейін мектептің материалдық базасы, мұғалімдер саны, қаржыландыруы және мектептің жалпы тиімділігі туралы сұрақтар туындайды.
Ал ең соңында ауыл мектебінің тағдыры туралы мәселе көтерілуі ықтимал.
Міне, ата-аналарды алаңдатып отырған түйін осы.
Мектеп — жай ғана білім беретін ғимарат емес
Ауылда мектептің рөлі қаламен салыстырғанда әлдеқайда кең.
Мектеп — баланың білім алатын орны ғана емес.
Ол мұғалімнің жұмыс орны.
Ата-ананың ауылда қалуына әсер ететін фактор.
Балалардың спортпен, мәдениетпен айналысатын ортасы.
Ауылдағы қоғамдық өмірдің маңызды бөлігі.
Сондықтан мектептің әлсіреуі елді мекеннің әлеуметтік тартымдылығына да әсер етуі мүмкін.
Бұл ретте бір нәрсені нақты ажырату қажет: сыныпты біріктіру автоматты түрде мектептің жабылуына әкеледі деген сөз емес.
Бірақ ауылдағы оқушы санының тұрақты азаюы мен білім беру инфрақұрылымының қысқаруы ұзақ мерзімде елді мекендердің болашағына әсер ететін факторлардың бірі болуы мүмкін.
Сондықтан мәселені бірнеше жылдық перспективада қарау маңызды.
Ата-ана баласының болашағын ойлайды
Ата-ананың ең қарапайым сұрағы түсінікті:
«Балам сапалы білімді қайдан алады?»
Егер ауыл мектебіндегі білім беру мүмкіндігі шектеле берсе, ата-ана баласының болашағы үшін қалаға көшу туралы ойланады.
Бұл — табиғи таңдау.
Әсіресе жоғары сыныптарға келгенде ата-аналар үшін пәндік мұғалімдер, бейіндік білім, қосымша дайындық және түрлі үйірмелердің қолжетімділігі маңызды.
Сондықтан ауылдағы мектептің сапасын арттыру мәселесі оқушы санын сақтаумен ғана шектелмеуі керек.
Ақмола облысында мәселенің ауқымы қандай?
Бұл мәселенің кездейсоқ емес екенін облыстағы мектеп құрылымының өзі көрсетеді.
Ресми мәлімет бойынша, Ақмола облысында 329 шағын жинақты мектеп бар. 2026 жылы өңірдегі шағын жинақты мектептерге мониторинг жүргізілген. Онда олардың материалдық-техникалық және цифрлық жағдайы, интернет жылдамдығы, интерактивті тақталар мен компьютерлік қамтамасыз етуі зерттелген. (Правительство Казахстана)
Мониторинг барысында 153 шағын жинақты мектепте интернет жылдамдығы 8-ден 50 Мбит/с аралығында болғаны, 28 мектепте интерактивті тақталар мен панельдердің жоқтығы анықталған.
Сонымен бірге облыста шағын жинақты мектептерді қолдауға бағытталған «Ауыл мектебі – сапа алаңы» жобасы іске асырылып жатыр. Ресми жол картасында 65 ауылдық шағын жинақты мектепті қамтитын 24 ресурстық орталықтың жұмысы көрсетілген. (Правительство Казахстана)
Бұл деректер ауыл мектептерінің мәселесі тек сыныптарды біріктірумен шектелмейтінін көрсетеді.
Біріктірудің орнына ауыл мектебін күшейтуге бола ма?
Негізгі сұрақ осы.
Егер ауылда оқушы саны аз болса, «сыныпты біріктіруге болады» деген құқықтық норма бар.
Бірақ онымен қатар басқа сұрақтар да қойылуы керек:
ауылда бала саны неге азайып жатыр?
жас отбасылардың ауылда қалуына не кедергі?
мектепке қандай мамандар қажет?
мектептің материалдық-техникалық жағдайы қандай?
интернет пен цифрлық білім беру мүмкіндігі жеткілікті ме?
жоғары сынып оқушыларына бейіндік пәндерді қалай қамтамасыз етуге болады?
ауылда жаңа жұмыс орындарын ашудың қандай жоспары бар?
Егер осы сұрақтарға кешенді жауап берілмесе, тек мектеп ішіндегі сынып санын есептеу мәселенің себебін емес, оның салдарын ғана көрсетеді.
«Мектеп жабылса, ауыл да жабылады» деген сөз қаншалықты орынды?
Бұл — абсолютті заңдылық емес.
Мектеп сақталғанымен, ауылда жұмыс орындары болмаса, халықтың көшіп кету қаупі сақталады.
Керісінше, ауылда экономикасы дамып, жаңа жұмыс орындары ашылып, инфрақұрылымы жақсарса, мектептегі бала саны да тұрақтануы мүмкін.
Демек, ауыл мектебін сақтау саясаты білім басқармасының ғана міндеті емес.
Бұл — білім, экономика, ауыл шаруашылығы, жұмыспен қамту және жергілікті атқарушы органдардың бірлескен жұмысына байланысты мәселе.
Ең басты сұрақ — бес-он жылдан кейін не болады?
Бүгін Қонысбайдағы 5 және 6-сыныптың қайта бөлінуі ата-аналарды уақытша тыныштандыруы мүмкін.
Бірақ ертең не болады?
Бірнеше жылдан кейін мектептегі бала саны қандай болады?
Жас отбасылар көбейе ме?
Мектепке жаңа мұғалімдер келе ме?
Ауылда жаңа жұмыс орындары ашыла ма?
Инфрақұрылым жақсара ма?
Оқушы саны төмендесе, әкімдік қандай шара қабылдайды?
Міне, ауыл тұрғындарына осы сұрақтардың жауабы қажет.
Партиялар мен биліктің ауылға қатысты ұстанымы қандай?
Ауыл мәселесі Қазақстандағы саяси күн тәртібінің маңызды тақырыптарының бірі.
Сондықтан ауыл мектебі мен ауылдың әлеуметтік тұрақтылығы мәселесіне қатысты саяси партиялардың нақты бағдарламалары мен жергілікті деңгейдегі бастамалары да қоғам үшін маңызды.
Бірақ мұнда ұраннан гөрі нақты нәтиже маңызды.
Қай партия қандай ауыл мектебін сақтап қалуға көмектесті?
Қандай ұсыныс нақты бағдарламаға айналды?
Қай елді мекенде жаңа жұмыс орны ашылды?
Қай ауылда оқушы саны қайта өсе бастады?
Мұндай көрсеткіштер ғана ауыл саясатының тиімділігін бағалауға мүмкіндік береді.
Ақмола әкімдігіне бірнеше сұрақ
Сондықтан Ақмола облысының әкімдігі мен білім басқармасына бірнеше нақты сұрақ қойылады:
1. Шағын жинақты мектептердегі сыныптарды біріктірудің бес-он жылдық әлеуметтік салдары есептеле ме?
2. Оқушы саны аз ауылдар бойынша демографиялық болжам жасалған ба?
3. Мектептердегі бала санының азаюына әсер ететін себептер қандай?
4. Ауылдардағы жас отбасыларды ұстап қалу және жаңа тұрғындарды тарту бойынша қандай нақты бағдарламалар бар?
5. Қонысбай сияқты ауылдарда мектепті сақтаудың ұзақ мерзімді жоспары қарастырылған ба?
6. Шағын жинақты мектептердегі білім сапасын арттыру үшін қосымша қандай ресурстар бөлінеді?
Бұл сұрақтардың жауабы тек ата-аналарға емес, ауылда өмір сүріп жатқан бүкіл қоғамға қажет.
Мәселе бір сыныпта емес
Ауыл мектебі — ауылдың демографиялық және әлеуметтік болашағымен тікелей байланысты нысандардың бірі.
Сондықтан мектептерді тек оқушы саны мен шығын көлемі арқылы бағалау жеткіліксіз.
Бір ауыл үшін он бала — статистикадағы шағын көрсеткіш болуы мүмкін.
Бірақ сол он баланың әрқайсысының артында ата-анасы, отбасы және ауылдың болашағы тұр.
Ал отбасы ауылда қалуы үшін мектеп, медицина, жұмыс, жол, интернет және әлеуметтік инфрақұрылым қажет.
Сондықтан ауыл мектептеріне қатысты әрбір шешімнің қысқа мерзімді ғана емес, ұзақ мерзімді салдары да есептелуі тиіс.
Мектепті сақтау — ауылды сақтаудың жалғыз шарты емес. Бірақ мектептің тағдыры ауылдың болашағымен тікелей байланысты.
Ақмола облысында жүздеген шағын жинақты мектеп бар кезде бұл мәселе жекелеген ауылдардың ғана емес, тұтас өңірдің стратегиялық мәселесіне айналып отыр.
Ендеше бүгінгі сұрақ қарапайым:
Ақмола ауылдарындағы мектептердің бес-он жылдан кейінгі тағдыры қандай болады?
Оған жауапты оқушы саны азайып кеткен кезде емес, қазір іздеу қажет.