Munarmedia.kz. 29.10.2026. ASTANA —Жамбыл облысында мәрмәр кен орнын 45 миллион теңгеге сату заңды болды ма деген мәселе бойынша сот дауы бір жылдан бері жалғасып келеді. Даудың өзегі — қорының құны миллиард теңгеге бағаланған кен орнын бұдан шамамен 20 есе арзан бағаға сатуға бола ма деген сұрақ.
2025 жылдың қарашасында Тараз қаласында «Қаратау-Мрамор» ЖШС-нің жеке сот орындаушысы Ержан Абылайхановқа, «Халық Банкіне», «Beskuduk TAS» ЖШС-не, «Центр Независимой оценки ФАКТ» ЖШС-не және бағалаушы Ерлан Мұсұрманқұловқа қарсы берген талап-арызы бойынша сот процесі басталды.
Талапкер электрондық сауда-саттық хаттамасының қорытындыларын жоюды және сатып алу-сату шартын жарамсыз деп тануды сұрады.
Отбасылық кәсіпорынға қатысты дау
Даудың негізінде бұрын «Қаратау-Мрамор» компаниясына тиесілі болған кепіл мүлкін сату мәселесі жатыр.
Компанияны ұзақ уақыт бойы өңірге белгілі кәсіпкер Руслан Жетпісбаев басқарған. Кәсіпкер кенеттен қайтыс болғаннан кейін оның мұрагері ретінде ұлы Ринат Жетпісбаев қалған. Қазір ол Жамбыл облысында қымбат мәрмәр өндіретін отбасылық кәсіпорынды сақтап қалуға тырысып жүр.
Белгілі болғандай, Руслан Жетпісбаев көзі тірісінде ірі көлемде несие алған. Соның салдарынан белгілі бір кезеңде «Халық Банкі» кепілге қойылған мүлікті, соның ішінде мәрмәр кен орнын сатуға шешім қабылдаған.
Ринат Жетпісбаев банкке басқа жол ұсынған. Ол инвестор тауып, несие бойынша берешектің толық сомасын — 180 миллион теңгеден астам қаражатты — банк шотына аудартқан. Осыдан кейін кепілдегі мүлікті босатуды ұсынған.
Алайда сол уақытқа дейін жеке сот орындаушысы Ержан Абылайханов кен орнын сатылымға шығарып қойған еді.
Кен орнының бағасы қалай анықталды?
Кен орнының бастапқы бағасын бағалаушы Ерлан Мұсұрманқұлов есептеген. Оның бағалауынша, қоры 3 миллион 780 мың текше метр мәрмәрге жететін кен орнының құны шамамен 50 миллион теңге болған.
Бұл ретте бағалаушы есептеу кезінде Ресейде жасалған мәмілелерді негізге алған.
Нәтижесінде жеке сот орындаушысы кен орнын 45 миллион теңгеге сатқан. Сатып алушы ретінде «Beskuduk TAS» ЖШС тіркелген.
Алайда Ринат Жетпісбаевтың қолында «Независимая оценочная компания „Доверие“» ЖШС мамандары дайындаған басқа бағалау қорытындысы болған. Олардың есебіне сәйкес, дәл осы көлемдегі мәрмәр қоры бар кен орнының құны кемінде 1 миллиард теңге болуы керек.
Осылайша, екі бағалау қорытындысының арасында орасан зор айырмашылық пайда болған.
Бұған қоса, іс материалдарында Қазақстан бағалаушылар палатасының құжаты да бар. Онда Ерлан Мұсұрманқұлов дайындаған есептің бағалау қызметі туралы заңнама талаптарына сәйкес келмейтіні көрсетілген.
Демек, соттағы негізгі мәселе тек кен орнының қанша тұратынында емес. Оның бағасы қандай әдіспен есептелгені және мүлікті осындай бағамен сату заң талаптарына сай болған-болмағаны даулы болып отыр.
Соттар бір-біріне қарама-қайшы шешім шығарған
Істі қараған соттардың қорытындылары бір-біріне сәйкес келмеді.
Алғашқы сот отырысында «Қаратау-Мрамор» ЖШС-нің талаптары қанағаттандырылмады. Яғни сот жеке сот орындаушысы Ержан Абылайхановтың әрекеттерін заңды деп таныған.
Алайда Жамбыл облыстық сотының апелляциялық сатысы бұл шешімді өзгертіп, кен орнын сатып алу-сату мәмілесін заңсыз деп таныды.
Бұдан кейін дау кассациялық сотқа жетті. Жоғары сатыдағы сот облыстық соттың шешімін жойып, істі қайта қарауға жіберді. Сонымен қатар кен орнының нақты құнын анықтау үшін соттық тауар сараптамасын тағайындау қажеттігін нақты көрсетті.
Алайда Жамбыл облыстық соты істі қайта қараған кезде кассациялық соттың бұл нұсқауын басқаша түсіндірген. Сарапшыға қойылған сұрақтар тым күрделі деген уәжбен сараптама тағайындалмаған. Оның орнына талап арызды қанағаттандырудан бас тарту туралы шешім шығарылған.
Басқаша айтқанда, сот кен орнын сату заңды деген қорытындыға келгенімен, оның нақты нарықтық құнын сараптама арқылы анықтамаған.
Кассациялық сот шешімді тағы да жойды
Осы шешімге қайтадан кассациялық шағым түсірілді. Жоғары сатыдағы сот істі екінші рет қараған кезде де Жамбыл облысындағы соттың жұмысына қатысты сын айтқан.
Кассациялық соттың пайымдауынша, істі қараған сот кен орнының нақты құнын анықтамаған. Ал бұл — даудың негізгі мәселелерінің бірі.
Сондықтан 2026 жылғы 7 қазанда соңғы сот шешімі тағы да жойылды.
Осылайша, іс екі рет қайта қарауға жіберіліп, енді тағы да Жамбыл облыстық сотында қаралмақ.
Алдағы процесте басты сұрақ — кассациялық соттың кен орнының құнын анықтау үшін сараптама тағайындау жөніндегі нақты нұсқауы орындала ма, жоқ па?
«Халық Банкінің» ұстанымы қандай?
Бұл оқиғадағы тағы бір назар аударарлық жайт — «Халық Банкінің» ұстанымы.
Мақалада келтірілген мәліметтерге сәйкес, банк кассациялық сотқа шағым түсірмеген және күту позициясын ұстанған.
Осы тұста заңды сұрақ туындайды: егер қарыз алушының мұрагері несие бойынша 180 миллион теңгеден астам берешекті толық өтеуге қаражат тапқан болса, банк үшін мәселені осы жолмен шешу тиімді емес пе еді?
Әлде берешектің қалған бөлігін өндіріп алу үшін тағы бірнеше жыл соттасуға тура келе ме?
Әзірге бұл сұрақтарға нақты жауап жоқ.
Бір нәрсе анық: кен орнының нақты құны сараптамамен анықталмайынша, 45 миллион теңгеге жасалған мәміленің экономикалық негізділігі мен заңдылығы жөніндегі дау толық шешілді деуге болмайды.
#MunarMedia #Қазақстан #ЖамбылОблысы #Тараз #ҚаратауМрамор #ХалықБанкі #Сот #Кәсіпкерлік #МәрмәрКенОрны #Заң