Munarmedia.kz. 28.10.2026. ASTANA —Қазақстан Орталық Азия мемлекеттері арасында экологиялық тиімділік көрсеткіштері бойынша бірінші орынға шықты. АҚШ-тағы Йель және Колумбия университеттерінің зерттеушілері әзірлеген 2026 жылғы Экологиялық тиімділік индексінде (Environmental Performance Index, EPI) Қазақстан бірқатар маңызды көрсеткіш бойынша өңірдегі көршілерінен озық тұр.
Зерттеу 177 мемлекетті қамтыған. Ғалымдар елдердің экологиялық жағдайын 12 санатқа біріктірілген 47 көрсеткіш бойынша бағалаған. Олар үш негізгі бағытты қамтиды: халық денсаулығы, экожүйелердің жағдайы және климаттық саясат.
Әр мемлекетке 0-ден 100 балға дейін баға берілген. Көрсеткіш неғұрлым жоғары болса, елдің экологиялық тиімділігі соғұрлым жақсы деп есептеледі.
Зерттеудің толық нәтижелері Йель университетінің Экологиялық тиімділік индексі сайтында жарияланған.
Халық денсаулығы: Қазақстан 83-орында
Халық денсаулығына қатысты көрсеткіштер бойынша Қазақстан 45,21 балл жинап, әлемде 83-орынға жайғасқан.
Орталық Азия мемлекеттерінің нәтижелері төмендегідей:
Қазақстан — 83-орын, 45,21 балл;
Түрікменстан — 88-орын, 43,85 балл;
Қырғызстан — 130-орын;
Өзбекстан — 132-орын;
Тәжікстан — 171-орын.
Бұл санатта Қазақстан өңірдегі мемлекеттер арасында алдыңғы орында тұр. Ал Тәжікстанның көрсеткіші рейтингке енген елдер арасында төменгі орындардың біріне сәйкес келеді.
Экожүйелердің жағдайы: Қазақстан 122-орында
Экожүйелердің жай-күйін бағалау кезінде Қазақстанның нәтижесі басқа бағыттармен салыстырғанда төменірек болған. Ел бұл санатта 43,18 балл жинаған Өзбекстаннан кейінгі орындарда орналасқан.
Орталық Азия елдерінің рейтингі:
Өзбекстан — 90-орын, 43,18 балл;
Түрікменстан — 96-орын;
Тәжікстан — 115-орын;
Қазақстан — 122-орын;
Қырғызстан — 133-орын.
Бұл көрсеткіш Қазақстанның экожүйелерді қорғау және табиғи ортаның жағдайын жақсарту бағытында қосымша күш салуы қажеттігін аңғартады.
Климаттық саясат: Қазақстан өңірде бірінші орында
Климаттық саясат көрсеткіштері бойынша Қазақстан Орталық Азия мемлекеттері арасында көш бастап, әлемдік рейтингте 67-орынға ие болған. Елдің нәтижесі — 43,3 балл.
Қалған мемлекеттердің көрсеткіштері:
Қырғызстан — 106-орын, 33,06 балл;
Өзбекстан — 136-орын, 26,08 балл;
Тәжікстан — 159-орын, 16,21 балл;
Түрікменстан — 161-орын, 15,39 балл.
Қазақстанның бұл бағытта өңірдегі басқа елдерден озық болуы климаттық саясат пен климаттың өзгеруіне қарсы іс-қимыл мәселелеріндегі салыстырмалы нәтижесін көрсетеді.
Ауа сапасы: Түрікменстан Қазақстаннан алда
Ауа сапасына қатысты көрсеткіштер бойынша Орталық Азия елдерінің орналасуы өзгеше. Бұл санатта Түрікменстан Қазақстаннан жоғары орынға ие болған.
Елдердің нәтижелері:
Түрікменстан — 53-орын;
Қазақстан — 92-орын;
Қырғызстан — 131-орын;
Өзбекстан — 159-орын;
Тәжікстан — 168-орын.
Бұл нәтиже экологиялық тиімділіктің әр бағыты бойынша елдердің жетістіктері бірдей емес екенін көрсетеді. Қазақстан жалпы өңірлік салыстыруда алда болғанымен, ауа сапасы мәселесінде одан жоғары тұрған мемлекет бар.
Ауызсу сапасы мен санитария: Қазақстан 59-орында
Қауіпсіз ауызсуға қолжетімділік пен санитариялық жағдайлар бойынша Қазақстан әлемдік рейтингте 59-орынға орналасқан.
Орталық Азия мемлекеттерінің нәтижелері:
Қазақстан — 59-орын;
Өзбекстан — 62-орын;
Түрікменстан — 79-орын;
Қырғызстан — 81-орын;
Тәжікстан — 118-орын.
Бұл бағытта Қазақстан өңірдегі көрші мемлекеттерден озық. Дегенмен ауызсудың сапасы мен санитариялық инфрақұрылымның қолжетімділігі халық денсаулығы үшін маңызды болғандықтан, қол жеткізілген нәтижелерді тұрақты сақтау қажет.
Қазақстан үшін бұл рейтинг нені білдіреді?
Зерттеу нәтижелері Қазақстанның Орталық Азиядағы экологиялық көрсеткіштері бойынша салыстырмалы түрде алдыңғы орында тұрғанын көрсетеді. Әсіресе климаттық саясат, халық денсаулығы және қауіпсіз ауызсу мен санитария бағыттарында елдің позициясы көршілес мемлекеттерге қарағанда жақсы.
Сонымен бірге экожүйелердің жағдайы мен ауа сапасына қатысты көрсеткіштер экологиялық саясатты одан әрі жетілдіру қажеттігін аңғартады.
Маңызды ескерту: Қазақстанның Орталық Азиядағы жалпы көшбасшылығы аталған санаттар бойынша келтірілген нәтижелерді салыстыруға негізделген. Бұл мақалада Қазақстанның 177 ел арасындағы жалпы EPI рейтингіндегі нақты орны көрсетілмеген. Сондықтан оны жалпы әлемдік рейтингтің көшбасшысы деп түсінуге болмайды.
#Munarmedia #Қазақстан #Экология #ЭкологиялықТиімділік #EPI2026 #ОрталықАзия #КлиматтықСаясат #АуаСапасы #Ауызсу