Munarmedia.kz.13.09.2026-ASTANA – Қазақстанда жұмыс іздеушілермен жұмыс істеу тәртібі өзгереді. 2026 жылғы 1 қазаннан бастап азаматқа жұмыссыз мәртебесін беру алдында қолайлы жұмыс іздеу мерзімі бұрынғы екі күннен 13 күнге дейін ұзартылады.
Ал 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жұмысынан айырылған азаматтарға төленетін әлеуметтік төлемнің ең ұзақ мерзімі үш айға дейін қысқарады.
Бір қарағанда, жаңа өзгерістер жұмыссыз қалған адам үшін талаптың күшеюі сияқты көрінуі мүмкін. Алайда Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің түсіндіруінше, басты мақсат – азаматты бірден жұмыссыз ретінде тіркей салу емес, оны мүмкіндігінше қысқа мерзімде жұмысқа орналастыру.
Екі күннің орнына 13 күн: не өзгереді?
Қазіргі жүйеде жұмыс іздеуші азаматқа қолайлы бос жұмыс орнын табу үшін салыстырмалы түрде қысқа уақыт беріледі.
1 қазаннан бастап бұл мерзім 13 күн болады.
Осы уақыт ішінде мансап орталығының мамандары азаматтың еңбек өтілін, біліктілігін, тәжірибесін және кәсіби қажеттіліктерін зерделейді. Бұдан бөлек, жұмыс іздеушінің еңбек нарығындағы мүмкіндігі бағаланып, оған сәйкес келетін бос орындар ұсынылады.
Қажет болған жағдайда мамандар әлеуетті жұмыс берушілермен де байланысады.
Яғни жаңа жүйеде азаматты «жұмыссыз» деп тіркеуден бұрын оны жұмысқа орналастыруға көбірек уақыт бөлінуі тиіс.
Бұл бюрократияны көбейте ме?
Жаңа тәртіптің басты тәуекелі де осында.
Егер 13 күндік мерзім азаматқа нақты жұмыс табуға көмектесетін кәсіби сүйемелдеуге айналса, өзгерістің әлеуметтік тиімділігі жоғары болады.
Ал егер бұл кезең қосымша анықтамалар, формальды кездесулер мен ақпараттық жүйелердегі белгі қоюмен шектелсе, жұмыс іздеуші үшін жаңа тәртіп тек уақытты ұзартады.
Сондықтан реформаның нәтижесін жұмыссыз мәртебесін қанша адам алғанымен емес, қанша адам тұрақты жұмысқа орналастырылғанымен бағалау маңызды.
Бұл жерде мансап орталығы мамандарының біліктілігі шешуші факторға айналады.
Жаңа жүйеде маманның рөлі күшейеді
Министрлік қазан айынан бастап жаңа алгоритм бойынша жұмыс істейтін мамандарды арнайы оқытуды жоспарлап отыр.
Олар азаматтарды кәсіби тұрғыдан саралауға, бос жұмыс орындарын тиімді таңдауға, жұмысқа орналасқанға дейін сүйемелдеуге және жұмыспен қамту шараларын пайдалануға үйретіледі.
Бұл – Қазақстанның жұмыспен қамту саясаты үшін маңызды өзгеріс.
Өйткені еңбек нарығында барлық жұмыссыз азаматты бір санатқа біріктіру дұрыс емес.
Бір адамға тек бос жұмыс орны туралы ақпарат қажет болуы мүмкін.
Екінші азаматтың біліктілігі нарық талабына сәйкес келмеуі мүмкін және оған қайта даярлау қажет.
Үшіншісі ауылдық жерде тұратындықтан, өз мамандығы бойынша жұмыс таба алмауы мүмкін.
Төртіншісінің тәжірибесі жеткілікті болғанымен, жасына немесе денсаулығына байланысты еңбек нарығында қосымша қиындықтарға тап болуы ықтимал.
Сондықтан жеке профиль бойынша жұмыс іздеу тәсілі бұрынғы формальды тіркеу моделінен тиімді болуы мүмкін.
Ең көп талқыланатын мәселе – әлеуметтік төлем
Жұмысынан айырылған азаматтарға берілетін әлеуметтік төлемге қатысты өзгеріс одан да маңызды.
2026 жылдың соңына дейін қолданыстағы тәртіп сақталады.
Ал 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап заңдағы өзгерістер күшіне енеді. Осыдан кейін жұмысынан айырылуына байланысты әлеуметтік төлемнің ең ұзақ мерзімі үш айға дейін болады.
Бұл жерде төлемнің бәріне автоматты түрде үш ай ғана берілетінін түсіну дұрыс емес. Оның нақты мөлшері мен тағайындалу тәртібі азаматтың әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысуына және заңда белгіленген талаптарға байланысты.
Бірақ төлем мерзімінің шектелуі еңбек нарығындағы мінез-құлыққа әсер етуі мүмкін.
Үш ай – жұмыс табуға жеткілікті ме?
Бұл сұраққа барлық азамат үшін бірдей жауап беру қиын.
Ірі қалада сұраныстағы маман үшін үш ай жеткілікті болуы мүмкін.
Ал шағын қалада немесе ауылда тұратын, тар мамандық иесі үшін лайықты жұмыс табу әлдеқайда ұзақ уақыт алуы ықтимал.
Мәселенің тағы бір жағы – еңбек нарығындағы ұсыныс пен сұраныстың сәйкес келмеуі.
Қазақстанда жұмыс орындары бар болғанымен, барлық бос орын жұмыс іздеп жүрген адамның біліктілігіне, тұрғылықты жеріне немесе еңбек жағдайына сәйкес келе бермейді.
Сондықтан әлеуметтік төлем мерзімін қысқарту жұмысқа орналастыру қызметінің сапасымен қатар жүруі тиіс.
Егер мемлекет азаматқа үш ай ішінде жұмыс табуды талап етсе, оған нақты бос жұмыс орындарын, қайта даярлау мүмкіндігін және қажет болған жағдайда көшу немесе кәсіби бейімделу тетіктерін ұсынуы керек.
Жаңа саясаттың негізгі мақсаты – жұмыссыздықты тіркеу емес, жұмыспен қамту
Қазақстандағы жаңа тәсілдің философиясы осыған келіп тіреледі.
Бұрын жұмыспен қамту жүйесінің тиімділігін жұмыссыз ретінде тіркелген азаматтардың саны арқылы бағалау оңай болатын.
Енді негізгі көрсеткіш басқа болуы тиіс:
Азамат қанша күнде жұмысқа орналасты?
Бұл сұрақ мансап орталықтарының жұмыс сапасын бағалауда маңызды көрсеткішке айналуы мүмкін.
Егер жаңа алгоритм нәтижесінде азаматтардың жұмыс іздеу мерзімі қысқарып, олардың біліктілігіне сәйкес тұрақты жұмыс табу мүмкіндігі артса, 13 күндік профилирлеу кезеңінің экономикалық мәні болады.
Жұмыс берушілер де өзгерісті сезінуі мүмкін
Жаңа жүйе тек жұмыс іздеушілерге емес, жұмыс берушілерге де әсер етуі ықтимал.
Мансап орталықтары бос жұмыс орындарын жай ғана тізім ретінде ұсынбай, жұмыс берушілердің нақты талабына сәйкес келетін азаматтарды іздеуі керек.
Бұл жағдайда мемлекеттік жұмыспен қамту жүйесі жұмыс іздеуші мен жұмыс берушінің арасындағы байланысты күшейтетін құралға айналады.
Экономика үшін оның маңызы бар.
Білікті кадрдың ұзақ уақыт жұмыссыз жүруі – азамат үшін табыстан айырылу болса, мемлекет үшін әлеуметтік төлем шығыны және пайдаланылмаған еңбек ресурсы.
Ал бос тұрған жұмыс орнының ұзақ уақыт толмауы – кәсіпорынның өндірістік мүмкіндігін шектейді.
Демек, жұмыссыздық пен кадр тапшылығы – бір-бірінен бөлек мәселе емес.
Ауыл мен шағын қалалар үшін жеке тәсіл қажет
Жаңа жүйенің ең үлкен сынағы ауылдық жерлерде болуы мүмкін.
Ауылда жұмыс орындарының саны аз, ал тұрғындардың мамандық таңдауы да шектеулі.
Сондықтан жұмыссыз азаматқа «бос жұмыс орындарының тізімін» көрсету жеткіліксіз.
Мұндай өңірлерде қайта даярлау, шағын кәсіп ашуға қолдау көрсету, субсидияланған жұмыс орындары, жастар практикасы және қашықтан жұмыс істеу мүмкіндіктерін қатар дамыту қажет.
Әйтпесе 13 күндік жұмыс іздеу кезеңі қалалық еңбек нарығында тиімді болғанымен, ауылдық жерлерде формальды процедураға айналып кетуі мүмкін.
Үкімет үшін басты міндет қандай?
2026 жылғы 1 қазаннан басталатын пилоттық жоба жұмыспен қамту жүйесінің сапасын тексеретін өзіндік сынақ болмақ.
Мұнда үш көрсеткішке ерекше назар аудару қажет.
Біріншісі – жұмыссыз азаматтың қанша күн ішінде нақты жұмыс тапқаны.
Екіншісі – ұсынылған жұмыстың оның біліктілігі мен тәжірибесіне қаншалықты сәйкес келетіні.
Үшіншісі – жұмысқа орналасқан адамның сол орында қанша уақыт тұрақтап қалғаны.
Соңғы көрсеткіш ерекше маңызды. Себебі адамды кез келген жұмысқа орналастыру – мәселенің толық шешімі емес. Егер азамат бірнеше аптадан кейін қайтадан жұмыстан кетсе, жұмыспен қамту жүйесінің формальды көрсеткіші ғана жақсарады.
Қазақстанда жұмыссыз мәртебесін беру тәртібінің өзгеруі – жай ғана әкімшілік процедура емес. Бұл мемлекеттің еңбек нарығына деген көзқарасын өзгертуге бағытталған қадам.
1 қазаннан бастап азаматқа қолайлы жұмыс табу үшін 13 күн берілсе, 2027 жылдан бастап жұмысынан айырылғандарға әлеуметтік төлемнің ең ұзақ мерзімі үш айға дейін қысқарады.
Бұл өзгерістердің әлеуметтік тиімділігі бір нәрсеге байланысты: мемлекет азаматты жұмыссыз ретінде тіркеуді азайтып қана қоймай, оны нақты жұмысқа орналастыру мүмкіндігін арттыра ала ма?
Егер мансап орталықтары азаматтың біліктілігін дұрыс бағалап, жұмыс берушілермен тиімді байланыс орнатып, қайта даярлау мен жұмыспен қамту бағдарламаларын дер кезінде ұсына алса, жаңа модель еңбек нарығын жаңғыртуға мүмкіндік береді.
Ал егер 13 күн тек қосымша бюрократиялық кезеңге айналса, реформа азамат үшін жұмыс табуды жеңілдетпейді.
Сондықтан жаңа жүйенің басты өлшемі – жұмыссыз мәртебесін алған адамдардың саны емес, тұрақты жұмысқа орналасқан азаматтардың саны болуы тиіс.
#Munarmedia #Қазақстан #Жұмыссыздық #ЖұмыспенҚамту #ЕңбекНарығы #ӘлеуметтікТөлем #МансапОрталығы #Экономика #Жұмыс #Еңбек #ӘлеуметтікСаясат #ҚазақстанЭкономикасы