Munarmedia.kz 16.03.2026 /Astana/ – Қазақстандағы сайлау науқандары барысында жиі айтылатын ерекшеліктердің бірі – Алматы қаласында сайлаушылардың дауыс беруге қатысу белсенділігінің салыстырмалы түрде төмен болуы. Сарапшылардың айтуынша, мегаполис тұрғындары саяси мәселелерді талқылауға бейім болғанымен, сайлау учаскелеріне бару тұрғысынан белсенділігі жоғары емес.
Соңғы жиырма жылдағы ресми статистика бұл үрдісті айқын көрсетеді. Мәселен, 2005 жылғы президент сайлауында Алматыдағы сайлаушылардың қатысуы 51,96 пайызды құраса, 2007 жылғы Мәжіліс сайлауында бұл көрсеткіш 22,51 пайызға дейін төмендеген. 2011 жылғы президент сайлауында қатысу 68,5 пайызға жеткенімен, кейінгі жылдары қайта құлдырау байқалады.
2012 жылғы Мәжіліс сайлауында – 41,38 пайыз, 2015 жылғы президент сайлауында – 78,28 пайыз, ал 2016 жылғы Мәжіліс сайлауында 34,1 пайыз тіркелді. Кейінгі кезеңдегі көрсеткіштер де салыстырмалы түрде төмен деңгейде қалды: 2019 жылғы президент сайлауында – 52,2 пайыз, 2021 жылғы Мәжіліс сайлауында – 30,3 пайыз.
Сондай-ақ 2022 жылғы Конституцияға өзгерістер енгізу жөніндегі республикалық референдумға Алматыда сайлаушылардың 33,3 пайызы қатысқан. Сол жылғы президент сайлауында бұл көрсеткіш 28,72 пайыз болса, 2023 жылғы Мәжіліс сайлауында – 25,82 пайыз. Ал 2024 жылғы атом электр станциясын салу мәселесіне байланысты өткен референдумда мегаполистегі қатысу деңгейі 25,39 пайыз шамасында болды.
Сарапшылардың пікірінше, Алматы тұрғындары сайлау учаскелеріне баруда пассивті болғанымен, әлеуметтік желілерде саяси тақырыптарды талқылауда айтарлықтай белсенді. Дегенмен, төмен қатысу деңгейі қаладағы электораттың түгелдей оппозициялық көңіл-күйде екенін білдірмейді.
Мысалы, түрлі деңгейдегі сайлауларда билікті қолдайтын кандидаттар мен партиялар Алматыда әдетте 50–60 пайыз көлемінде дауыс жинап келеді. Бұл көрсеткіш елдің оңтүстік өңірлеріндегі жоғары нәтижелермен салыстырғанда төмендеу болғанымен, жалпы алғанда көпшілік қолдаудың сақталып отырғанын аңғартады.
Сарапшылар мегаполистегі саяси белсенділіктің ерекшелігіне бірнеше фактор әсер ететінін айтады. Біріншіден, Алматы – тәулік бойы жұмыс істейтін ірі экономикалық орталық. Қызмет көрсету саласының қарқынды дамуы, жол кептелістері мен қала инфрақұрылымының ауқымдылығы тұрғындардың демалыс күндерін тұрмыстық немесе жеке шаруаларға арнауына себеп болады. Осыған байланысты жексенбі күні сайлау учаскесіне бару көпшілік үшін басымдыққа ие бола бермейді.
Екіншіден, мегаполисте тұрғылықты мекенжай, тіркеу және жұмыс орнының сәйкес келмеуі жиі кездеседі. Бұл да сайлау процесіне қатысуға белгілі бір деңгейде кедергі келтіреді. Сонымен қатар қала тұрғындарының ақпараттық кеңістігі күрделі әрі әркелкі: көптеген азаматтар өздерінің жеке ақпараттық ортасында өмір сүріп, саяси науқандар туралы мәліметті әртүрлі арнадан алады.
Соған қарамастан, Алматыдағы электорат әлеуметтік, тілдік және қоғамдық бастамаларға қатысты мәселелерді белсенді талқылап, пікір білдіруге бейім. Сарапшылардың бағалауынша, мегаполистің орташа тұрғыны билікке қатысты сыншыл көзқарас танытқанымен, жалпы алғанда саяси жүйеге қатысты белгілі бір деңгейде лоялдылық сақталады.