Munarmedia.kz 26.03.2026 /Astana/ — Батыс ақпараттық құрылымдары Иранға қарсы насихат жүргізуде Қазақстан мен Түрікменстан аумағындағы медиаресурстарды пайдалануы мүмкін деген пікірлер сарапшылар арасында талқыланып жатыр.
Соңғы уақытта Қазақстандағы жекелеген медиаресурстар Иран билігі үшін сезімтал тақырыптарды қозғай бастағаны байқалады. Атап айтқанда, .kz домен аймағындағы бірқатар өңірлік жаңалық порталдары Батыстың Радио Свобода ұйымының Орталық Азия қызметі мен Iran International телеарнасының материалдарын таратуда. Бұл телеарна Ұлыбританиядан спутник арқылы Иран халқына хабар таратып, ресми Тегеранмен ашық ақпараттық қарсыластықта тұр.
Иранның мемлекеттік Tasnim агенттігі аталған арнаны Израиль мен АҚШ жағында ақпараттық-психологиялық соғыс жүргізіп отыр деп айыптаған. 2025 жылы осы телеарнамен байланысы бар қызметкер Иранда Израиль барлауымен ынтымақтастық жасады деген айыппен өлім жазасына кесілгені де хабарланған.
2026 жылғы 15 наурызда Хатам аль-Анбиа әскери құрылымы (армия мен Ислам революциясы сақшылар корпусын үйлестіруші орган) мәлімдеме жасап, аймақта «Iran International» телеарнасына медиаинфрақұрылым мен спутниктерді пайдалануға мүмкіндік беріп отырған елдерге ескерту жолдады. Құрылым өкілдерінің айтуынша, егер арна бұл мүмкіндіктерді пайдалануды жалғастырса, мұндай нысандар әлеуетті әскери мақсатқа айналуы мүмкін.
Осыдан кейін жауап реакциясы негізінен Қазақстандағы өңірлік ақпарат құралдарында байқалды. Атырау, Алматы, Қызылорда секілді қалалардағы бірқатар сайттар Iran International және Azattyq Asia деректеріне сүйене отырып, «Иран Орталық Азияға қауіп төндіруде», «Түрікменстанға әскери ескерту жасалды» деген мазмұндағы материалдар жариялаған.
Бұл жарияланымдарда Тегеранның наразылығы TürkmenÄlem 52E/MonacoSat спутнигін пайдалануға байланысты екені айтылған. Аталған спутник арқылы Иранға BBC-дің парсы тіліндегі қызметі мен «Радио Свобода» да хабар таратады. Жалпы материалдардың мазмұны Иранды Орталық Азия үшін әскери қауіп ретінде көрсетуге бағытталғаны байқалады.
Осыған ұқсас бағытта Еуропада тіркелген Turkmen.news порталы да жазған. Басылым «Iran International» телеарнасының мәліметіне сүйене отырып, Түрікменстан мен Монакоға «тікелей ескертулер» жасалғанын хабарлаған. Бұл ақпаратты кейін Tengri News порталы да жариялады.
Кейбір сарапшылар бұл жағдайды Батыс елдерінің Қазақстан медиакеңістігін ақпараттық қарсы тұрыс құралы ретінде пайдалануы мүмкін деген болжаммен байланыстырады. Ал ресейлік сарапшылар Қазақстанның Иран үшін маңызына басқа қырынан қарайды. Мәселен, Станислав Притчин Ресей мен Қазақстан Иран үшін қауіпсіздік белдеуін қамтамасыз ететінін айтқан.
Осы ақпараттық фон аясында қазақстандық саясаттанушы әрі дипломат Рустем Курмангужин Иранға қатысты резонансты мәлімдеме жасады. Оның айтуынша, 2009 жылы Тегеран Астанаға 20 млрд долларды Ұлттық банк шотында «сақтау» туралы ұсыныс білдірген. Бұл қаражат Иранның ядролық бағдарламасына қатысты болуы мүмкін деген күдік болған. Қазақстандық дипломаттар БҰҰ Қауіпсіздік кеңесінің санкцияларынан қауіптеніп, ұсынысты қолдамаған. Нәтижесінде елдің сыртқы саясат ведомствосында кадрлық өзгерістер болғаны айтылады.
Сонымен қатар, Иран тақырыбындағы ақпараттық белсенділікпен қатар, Ұлыбританияның Қазақстан мұнайын ресейлік Транснефть арқылы тасымалдауға қатысты санкцияларды уақытша жеңілдеткені жөнінде хабар тарады. Алайда компанияға қатысты жалпы шектеулер сақталған. Бұл жағдайлардың өзара байланысы бар-жоғы әзірге белгісіз.
Сарапшылардың пікірінше, наурыз айының басында Иран дипломатиясы Қазақстанға сыртқы саясаттағы басымдықтардың қалай қалыптасып жатқанын мұқият бақылап отырғанын аңғартқан.