Munarmedia.kz.08.11.2026.ASTANA-Моңғолиядағы қазақтар мен моңғолдар арасындағы қоғамдық шиеленіс қайта күшейіп келеді. Бұған Баян-Өлгей аймағындағы зираттарды ретке келтіру мәселесі, әлеуметтік желілердегі ұлтқа қатысты кемсітетін пікірлер және қазақ депутаттарына бағытталған ақпараттық шабуылдар себеп болып отыр.
Бұған дейін Моңғолия Ұлы Құралының депутаты Наратуяа (Нараа) жаз бойы қазақтар туралы даулы пікірлер айтып, қоғамда наразылық туғызған еді. Алайда оның әрекетіне байланысты билік тарапынан нақты жауапкершілік шаралары қолданылған жоқ.
Моңғолия Конституциясында азаматтарды ұлтына, тіліне, дініне және салт-дәстүріне қарай кемсітуге жол берілмейтіні жазылған. Соған қарамастан, қазақтарға қатысты жағымсыз пікірлердің жалғасуы елдегі қоғамдық келісімге кері әсерін тигізіп отыр.
Үш айға жуық уақытқа созылған дауға ақыры Моңғолия президенті Ухнаагийн Хүрэлсүх араласты. Ол Баян-Өлгейге барып, жергілікті тұрғындармен кездесті және Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің отырысын өткізді. Осыдан кейін жағдай біршама тұрақталғандай болған.
Алайда ұлттар арасындағы сенімге түскен сызатты бір кездесу немесе саяси мәлімдемемен жою оңай емес. Қоғамда қалыптасқан күдік пен өкпені сейілту үшін уақыт пен нақты әрекет қажет.
Зират мәселесі жаңа дау тудырды
Соңғы уақытта Баян-Өлгейдегі қазақ зираттары төңірегіндегі мәселе қайта ушығып барады.
Президент Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің отырысында аймақтағы зираттарды заңдастыруды, жер учаскелерін белгілеуді және бейберекет жерлеу орындарының көбеюіне жол бермеуді тапсырған болатын.
Мемлекеттік органдар бұл мәселені заң аясында реттеуге кіріскен тұста әлеуметтік желілерде қазақтардың жерлеу дәстүріне қарсы пікірлер көбейген.
«Моңғол жерін қайтыс болған адамдарды жерлеу арқылы иемденіп алды», «Жердің бәрі зиратқа айналды», «Зираттарды қиратып, жермен-жексен ету керек» деген мазмұндағы жазбалар таралып жатыр.
Мұндай пікірлер тек жер мәселесін талқылаумен шектелмей, қазақ халқының діни сенімі мен ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүріне тиісе бастағаны алаңдатады.
Моңғолия парламентінің депутаты Бейсен өткен аптада осы мәселеге қатысты пікір білдірді.
Оның айтуынша, қазақ халқы үшін марқұмдарды арулап жерлеу және қабірді мал мен жабайы жануарлардың таптауынан қорғау мақсатында қоршау — маңызды дәстүр.
Депутат зираттарды бұзу немесе қоршауларды алып тастау тек қазақ халқына ғана емес, жалпы ислам дінін ұстанатын қауымға құрметсіздік болатынын айтып, бұл тақырыпты ұлтаралық араздық қоздыру құралына айналдырмауға шақырған.
Діни дәстүрге құрмет қажет
Моңғол халқының дәстүрлі дүниетанымында буддизмнің ықпалы зор. Кейбір буддистік қауымдарда марқұмның денесін ашық табиғатқа қалдыру дәстүрі болған. Бұл рәсімде адамның денесі табиғатқа қайтарылады деген түсінік бар.
Ал ислам дінінде марқұмды жер қойнына тапсыру, қабірін қоршау және оны құрметпен сақтау — діни әрі мәдени дәстүрдің маңызды бөлігі.
Бұл — екі халықтың діни дүниетанымы мен тарихи қалыптасқан салтындағы айырмашылық. Бір халықтың дәстүрін екінші халықтың өлшемімен бағалап, оны қорлау дұрыс емес.
1970 жылдардың ортасында Моңғолия коммунистік билігі марқұмдарды ашық далада қалдыруға тыйым салып, жерлеу тәртібін енгізгені айтылады.
Әрине, Баян-Өлгейдегі зираттарды заңдастыру, жер көлемін белгілеу, жерлеу орындарын ретке келтіру қажет. Бұл мәселеге Моңғолия президенті де арнайы тапсырма берген.
Бірақ оны қазақ халқының діни сенімі мен ұлттық дәстүріне қарсы науқанға айналдыруға болмайды.
Қазақ депутаттарына қарсы ақпараттық шабуыл күшейді
Қазір Моңғолия парламентіндегі қазақ депутаттары Бейсен мен Зұлпықарға қарсы әлеуметтік желілерде сын мен ақпараттық шабуылдар көбейгені байқалады. Жергілікті журналистер мен блогерлердің кейбірі де даулы пікірлерді одан әрі өршітіп отыр.
Баян-Өлгей қазақтары әзірге сабыр сақтап, эмоцияға берілмеуге тырысуда. Өйткені екі халықтың арасындағы текетірестің ешкімге пайда әкелмейтінін, керісінше елдің бірлігі мен қоғамдық тұрақтылығына нұқсан келтіретінін жақсы түсінеді.
Қазақ халқы Моңғолияда 70 жылдан астам уақыт бойы ғана емес, одан да ертерек кезеңнен бері өмір сүріп келеді. 1921 жылы Моңғолия тәуелсіздік алғаннан кейін де қазақтар осы мемлекеттің дамуына, экономикасы мен әлеуметтік өміріне өз үлесін қосып келеді.
Олар елдің қиын кезеңдерінде де Моңғолияға адалдық танытып, ортақ мемлекеттің дамуына атсалысты. Сондықтан жекелеген депутаттар мен ұлтшыл топтардың қазақтарды түрлі атаумен кемсітуі екі халықтың тарихи достығына көлеңке түсіреді.
Тарих мәселесінде де жауапкершілік қажет
Жақында Моңғолия парламентіндегі моңғол ұлтынан шыққан депутаттардың бірі XIII ғасырда қазақ деген ел болмағанын, Шыңғыс ханды қазақ деп көрсетуге тырысатын кейбір қазақстандық тарихшылардың пікірлері тарихи дәлелдерге негізделмегенін мәлімдеген.
Шыңғыс хан Моңғолия халқы үшін ерекше тарихи тұлға екені белгілі. Сондықтан бұл тақырыпқа қатысты пікірталастардың екі ел арасында сезімтал мәселе тудыруы түсінікті.
Дегенмен Қазақстандағы тарихшылар мен қоғамдық белсенділер де тарихи деректерге сүйеніп сөйлеуі керек. Дәлелсіз тұжырымдар мен орынсыз мәлімдемелер көрші халықтардың арасындағы түсініспеушілікті тереңдетуі мүмкін.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев та бұған дейін Шыңғыс ханның ұлты туралы даулы пікірталастарды ушықтырмауға шақырған болатын.
Қазақстан халқының тарихи мұрасы тұрғысынан алғанда, Жошы ұлысы құрған Алтын Орда тарихы — біздің мемлекеттілігіміздің маңызды бастауларының бірі. Осы тарихи мұраны зерттеп, насихаттау үшін өзге халықтардың тарихына күмән келтірудің қажеті жоқ.
Президент сайлауы және саяси есеп
Келесі жылы Моңғолияда президент сайлауы өтеді. Осыған байланысты Баян-Өлгейдегі қазақтар төңірегіндегі даулардың саяси мақсатта пайдаланылуы мүмкін деген күдік те бар.
Қоғамда қалыптасқан бір болжам бойынша, кейбір саяси күштер қазақтарға қатысты мәселені әдейі ушықтырып, кейін президенттің араласуы арқылы өзін ұлтаралық келісімді сақтаушы ретінде көрсетуді көздеуі мүмкін.
Бұл әзірге дәлелденген дерек емес. Дегенмен ұлтаралық мәселелердің сайлау науқаны кезінде саяси құралға айналуының алдын алу маңызды.
Моңғолиядағы 150 мыңға жуық қазақтың азаматтық құқығы мен ұлттық болмысына құрметпен қарау — саяси науқанның емес, мемлекеттік жауапкершіліктің мәселесі.
Біз Моңғолияның ішкі саясатына араласуды мақсат етпейміз. Алайда қандас бауырларымызға қатысты кемсітушілік пен олардың діни-мәдени дәстүріне қарсы әрекеттерге бейжай қарау да мүмкін емес.
Мемлекеттің болашағы — оның халқының бірлігі мен тұрақтылығында. Қазақ пен моңғол халқының ғасырлар бойы қалыптасқан қарым-қатынасына бүгінгі саяси даулардың көлеңке түсірмеуі керек.
Сондықтан Моңғолия президенті Ухнаагийн Хүрэлсүхтен Баян-Өлгейдегі мәселелерге заң аясында нақты шешім қабылдап, ұлтаралық араздықты қоздыруға бағытталған әрекеттерге тосқауыл қоюды сұраймыз.
Қазақ пен моңғол — көрші әрі тағдыры сабақтас халықтар. Екі елдің достығы мен өзара құрметі жекелеген саясаткерлердің мүддесінен жоғары тұруы тиіс.
Моңғол мемлекетіне даму мен өркендеу, халқына береке-бірлік тілейміз!
Монгол Улс мандтугай!
#Моңғолия #БаянӨлгей #Қазақтар #ҚазақМоңғолҚатынасы #ҰлтаралықКелісім #АлтынОрда #Munarmedia