Munarmedia.kz 28.04.2026 /Astana/ — Геосаяси шиеленістің күшеюі аясында жанармай бағасының өсуі әлем елдері арасында экономикалық жүктемені қайта бөліп, өңірлер бойынша әркелкі динамика қалыптастырып отыр. 2026 жылғы 23 ақпан мен 26 сәуір аралығындағы деректер осы үрдістің айқын дәлелі.
Иран төңірегіндегі қақтығыс басталғалы бері әлемнің басым бөлігінде жанармай бағасы қымбаттады. Әсіресе, Оңтүстік-Шығыс Азия елдеріне салмақ айтарлықтай түсті:
— Мьянма: +101%
— Филиппин: +72,6%
— Малайзия: +68,1%
Аталған өңір іс жүзінде баға қысымының негізгі толқынын өзіне жинақтап отыр.
Жаһандық өсімге қарамастан, Орталық Азия елдері салыстырмалы түрде тұрақтылық танытып отыр. Дегенмен, бұл тәуекелдердің жоқтығын білдірмейді.
Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан және Тәжікстан айтарлықтай күрт өсімді көрсетпей, қалыпты өзгерістер аймағында (сары-қызғылт диапазон) қалып отыр.
Өңірге жақын индикаторлар да жағдайдың біртіндеп өзгеріп жатқанын аңғартады:
— Украина: +17,5%
— Түркия: +9,5%
Бұл Еуразия кеңістігіне ықпалдың басталғанын көрсеткенімен, әзірге шок сценарийлері байқалмайды.
Ал Ресей (+1,5%) деңгейінде ең төмен өсімді сақтап отыр. Бұл өз кезегінде Еуразиялық экономикалық одақ елдері мен көршілес нарықтарда жанармай бағасының салыстырмалы тұрақтылығына жанама түрде ықпал етуде.
Қазіргі таңда Орталық Азия белгілі бір «буферлік аймақта» тұр. Бұған бірнеше фактор әсер етеді:
— бағаны ішінара мемлекеттік реттеу;
— ресейлік жеткізілімдерге тәуелділік;
— ішкі субсидиялау тетіктері.
Алайда бұл — ұзақ мерзімді кепілдік емес, уақытша тұрақтылық кезеңі ғана.
Сарапшылар келесі қауіптерді атап өтеді:
— экспорттық бағалардың өсуі және ішкі тарифтерге қысымның күшеюі;
— субсидиялардың қысқару ықтималдығы;
— геосаяси шиеленіс ушыққан жағдайда логистикалық іркілістер;
— сыртқы жанармай жеткізушілеріне тәуелділіктің артуы.
Қалыптасқан жағдай Орталық Азия елдері үшін дабыл іспетті. Бұл — дағдарыс емес, алдын ала ескерту.
Сарапшылардың пікірінше, өңір мемлекеттері энергия көздерін әртараптандыруды жеделдетіп, мұнай өңдеу саласын дамытуы және экономиканың энергия тиімділігін арттыруы қажет.
Әйтпеген жағдайда, келесі баға толқыны әлдеқайда ауыр соққы болуы мүмкін.
#Munarmedia #Astana #Жанармай #БағаӨсуі #ОрталықАзия #Экономика #Геосаясат #Энергетика