Munarmedia.kz 18.02.2026 /Астана/ Халықаралық құқық қорғау ұйымы Human Rights Watch Қазақстанда талқыланып жатқан жаңа Конституция жобасына қатысты алаңдаушылық білдірді. Ұйымның мәлімдеуінше, ұсынылып отырған бірқатар нормалар қабылданған жағдайда атқарушы билікке бақылау тетіктері әлсіреп, негізгі құқықтар мен бостандықтарды қорғау деңгейі төмендеуі мүмкін.
Human Rights Watch сарапшылары кейбір баптар сөз бостандығы мен бейбіт жиналыстар өткізу құқығын шектеуге алып келуі ықтимал екенін атап өткен. Әсіресе қоғамдық тәртіп пен моральды қорғау мақсатында енгізілетін шектеулердің тұжырымдары нақты анықталмаған, бұл оларды кеңінен әрі әртүрлі түсіндіруге мүмкіндік беруі мүмкін деп есептейді ұйым өкілдері.
Құқық қорғаушылардың пікірінше, мұндай нормалар тәжірибеде билікке сын айтатын азаматтық қоғам өкілдері мен тәуелсіз пікір иелеріне қысым жасау құралына айналу қаупін тудырады.
Соңғы жылдары Қазақстан Конституциясына енгізілетін өзгерістер қоғамда кең талқыланып келеді. Билік өкілдері реформалардың негізгі мақсаты мемлекеттік басқару жүйесін жаңғырту, институттар арасындағы өкілеттіктерді нақтылау және саяси жүйені кезең-кезеңімен жаңарту екенін бірнеше рет мәлімдеген.
Сарапшылар конституциялық реформаларға қатысты пікірлердің әртүрлі болуы қалыпты жағдай екенін айтады. Әдетте мұндай ауқымды өзгерістер кезінде халықаралық ұйымдар, құқық қорғаушылар, академиялық орта және мемлекеттік құрылымдар өз бағаларын ұсынып, талқылауға қатысады.
Human Rights Watch соңғы жылдары әлемнің түрлі елдеріндегі заңнамалық өзгерістерге байланысты азаматтық бостандықтар мен адам құқықтарының сақталуына мониторинг жүргізіп келеді. Ұйымның баяндамалары халықаралық деңгейде жиі талқыланып, құқықтық реформаларды бағалауда қосымша дереккөз ретінде пайдаланылады.
Қазақстандағы конституциялық өзгерістерге қатысты талқылаулар жалғасуда. Сарапшылардың пікірінше, реформалардың нақты нәтижесі заңнамалық нормалардың қалай қолданылатынына және құқықтық институттардың тиімді жұмыс істеуіне байланысты болады.