Munarmedia.kz 12.10.2026 /Астана/ – Ирандағы ішкі саяси жағдай «түрлі-түсті революция» сценарийінің соңғы, ең қауіпті кезеңіне жақындап қалғанын аңғартады. Соңғы апталарда елдің бірқатар аймақтарында болған жаппай наразылық акциялары билік үшін елеулі сын-қатерге айналды. Дегенмен, Иран режимі ішкі тұрақтылықты сақтап қала алды: қауіпсіздік құрылымдары мен билік вертикалі ыдыраған жоқ, ал негізгі мемлекеттік институттар толық бақылауда қалды.
Бұл жайтты аймақтағы басты ойыншылардың бірі – Израиль де жақсы түсініп отыр. Израиль үшін Ирандағы тұрақсыздық стратегиялық тұрғыдан тиімді, өйткені Тегеранның әлсіреуі оның аймақтағы ықпалын, соның ішінде Ливан, Сирия және Йемендегі прокси-күштерін шектеуге мүмкіндік береді. Осы себепті Израиль Ирандағы кез келген ішкі дағдарысты өзінің ұлттық қауіпсіздік мүдделері тұрғысынан мұқият бақылап отыр.
Израильдің i24 News телеарнасына сұхбат берген жоғары лауазымды шенеуніктердің
«Трамп Иранға шабуыл жасау туралы шешім қабылдады; жалғыз сұрақ – қалай және қашан»
деген мәлімдемесі жағдайдың тек ішкі саяси дағдарыспен шектелмейтінін көрсетеді. Бұл сөздер АҚШ пен Израиль арасындағы үйлестірілген әскери-саяси сценарийдің пісіп-жетілгенін аңғартады.
Сарапшылардың пікірінше, Иранға қарсы қысымды тек ішкі наразылық арқылы соңына дейін жеткізу мүмкін болмады. Себебі Иран билігі протестік қозғалысты қатаң әдістермен басып, ақпараттық кеңістікті бақылауға алды және қауіпсіздік күштерінің адалдығын сақтап қалды. Бұл жағдайда сыртқы фактор – АҚШ-тың тікелей немесе жанама араласуы шешуші рөл атқаруы мүмкін.
АҚШ үшін Иран мәселесі бірнеше бағытта маңызды. Біріншіден, бұл – Таяу Шығыстағы геосаяси тепе-теңдік. Екіншіден, Израильдің қауіпсіздігі. Үшіншіден, Иранның ядролық бағдарламасын тежеу. Дональд Трамп пен Биньямин Нетаньяху арасындағы тығыз саяси байланыс аясында Тегеранға бағытталған әскери операция нұсқасы күн тәртібінен түскен жоқ.
Ықтимал сценарийлердің бірі – Иран астанасы Тегеран мен стратегиялық әскери нысандарға бағытталған шектеулі әуе соққылары. Мұндай қадам режимді толық құлатуға емес, оны әлсіретуге және келіссөз үстеліне мәжбүрлеуге бағытталуы мүмкін. Алайда бұл нұсқа аймақта кең ауқымды қақтығысқа ұласу қаупін де жоққа шығармайды.
Қорытындылай келе, Ирандағы қазіргі жағдай тек ішкі наразылықтың шеңберінде емес, жаһандық және аймақтық күштердің қақтығысы тұрғысынан қарастырылуы тиіс. Алдағы кезеңде АҚШ пен Израильдің әрекеттері, сондай-ақ Иранның оған беретін жауабы Таяу Шығыстағы геосаяси ахуалды түбегейлі өзгертуі мүмкін.