Munarmedia.kz | 27.07.2026 | ASTANA Соңғы бірнеше жылда жасанды интеллект (ЖИ) технологиялық жаңалық қана емес, экономиканың, мемлекеттік басқарудың, білім мен медицинаның, ақпараттық саясаттың және тіпті сайлау үдерістерінің маңызды құрамдас бөлігіне айналды. Сондықтан бүгінгі басты мәселе – оның қаншалықты қуатты екенінде емес, оны кім және қандай мақсатта пайдаланып жатқанында.
Әлемде бұл бағыттағы ұстанымдар әртүрлі. АҚШ пен Қытай жасанды интеллект саласындағы жаһандық көшбасшылық үшін бәсекеге түссе, Еуропалық одақ оны дамытумен қатар құқықтық реттеуге басымдық беріп отыр. Себебі бақылаусыз технология қоғамға пайда әкелумен бірге елеулі қауіп-қатер де төндіруі мүмкін.
Қазақстан үшін де бұл тақырып айрықша өзекті. Мемлекеттік қызметтерді цифрландыруда, денсаулық сақтау мен білім беру жүйесінде, сондай-ақ ауыл шаруашылығында жасанды интеллекттің әлеуеті зор. Мәселен, ол су тапшылығын алдын ала болжауға, егістік алқаптарының жағдайын спутниктік деректер арқылы бақылауға, өнімділікті арттыруға және ресурстарды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Мұндай шешімдер экологиялық тұрақтылық пен азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге де ықпал етеді.
Сонымен қатар жасанды интеллекттің қауіптері де жоқ емес. Deepfake технологияларының дамуы, жалған ақпараттың көбеюі және қоғамдық пікірді манипуляциялау мүмкіндігінің артуы қоғам үшін жаңа сын-қатерлер туғызуда. Егер азаматтар ақпараттың шынайылығын бағалай алмаса, технология сенімді нығайтудың орнына қоғамдық сенімге сызат түсіруі ықтимал.
Сондықтан көптеген мемлекеттер цифрлық сауаттылықпен қатар сыни ойлау қабілетін дамытуға ерекше көңіл бөліп келеді. Болашақта ең маңызды дағды ақпаратты тұтыну емес, оның рас-өтірігін ажыратып, объективті бағалай білу болады.
Қазақстан да бұл өзгерістерден тыс қала алмайды. Дегенмен еліміздің басты артықшылығы – жаңа технологияларды енгізуді ұлттық құндылықтармен, адам жауапкершілігімен және экологиялық тұрақтылық қағидаттарымен ұштастыра алуында. Жасанды интеллект адамды алмастыратын құрал емес, оның мүмкіндігін кеңейтіп, еңбек өнімділігін арттыратын технология болуы тиіс.
XXI ғасырдағы мемлекеттер арасындағы бәсеке енді тек табиғи ресурстар немесе мұнай үшін емес, білім, дерек және жасанды интеллект үшін өрбіп жатыр. Осы бәсекеде технологияны жасаған ел ғана емес, оны қоғам игілігіне, әділдікке және ұлттық мүддеге тиімді пайдалана алған мемлекет табысқа жетеді.
Баяжума Асылбек,
саясаттанушы