Munarmedia.kz | 27.07.2026 | ASTANA Жақында Үкімет жанындағы екі зерттеу ұйымының халық арасында әлеуметтік сауалнама жүргізгені туралы ақпарат тарады. Алайда бұл зерттеуге қанша адамның қатысқаны, іріктеу әдісі қандай болғаны және оның нәтижелері қандай ғылыми талаптарға сүйеніп жасалғаны жөнінде толық мәлімет жарияланған жоқ.
Соған қарамастан, кейбір сарапшылар бұл сауалнаманы алдағы сайлаудың ықтимал нәтижесінің көрінісі ретінде бағалап, қоғамдық пікірді алдын ала қалыптастыруға бағытталған қадам болуы мүмкін деген болжам айтуда.
Осы тақырыпқа қатысты Мәжілістің бұрынғы депутаты, партиялық тізімге енбей қалған Самат Нұртаза да өз пікірін жариялады. Ол өз болжамын ортаға салды. Мен де азамат әрі саяси сарапшы ретінде өз көзқарасымды білдіргім келеді.
Меніңше, қазіргі партиялық жүйеге қатысты қоғамда қалыптасқан көңіл күйді елемеуге болмайды. Бүгінгі қоғамның саяси сауаты артқан. Азаматтар ақпаратты салыстырып, өз қорытындысын жасай алады. Сондықтан халықты саяси процестерді түсінбейтін немесе кез келген ақпаратқа сене салатын топ ретінде қабылдау қате.
Соңғы жылдары салықтың көбеюі, айыппұлдардың артуы және қоғамда қызу талқыланған бірқатар заңдардың қабылдануы халықтың билікке деген көзқарасына әсер етті. Осындай жағдайда бұрынғы билік партиясының атауы өзгергенімен, оның саяси табиғаты өзгермеді деп санайтын азаматтардың болуы заңды құбылыс.
«Әділет» партиясы туралы айтқанда, қоғамның бір бөлігі оны бұрынғы саяси жүйенің жалғасы ретінде қабылдайды. Себебі ондаған жыл бойы билік партиясының атауы бірнеше рет өзгергенімен, басқару мәдениеті мен саяси тәсілдер түбегейлі өзгерген жоқ деген пікір кең таралған. Сондықтан партия атауын өзгертудің өзі халық сенімін автоматты түрде қайтара алмайды.
«Ауыл» партиясы да ауыл тұрғындарының емес, ірі жер иеленушілер мен агробизнес өкілдерінің мүддесін көбірек қорғайды деген сынға жиі ұшырайды. Ауылдағы жұмыссыздық, көші-қон және инфрақұрылым мәселелері толық шешілмей тұрған кезде мұндай пікірлердің айтылуы түсінікті.
«Ақ жол» мен «Respublica» партиялары туралы да қоғамда әртүрлі көзқарас қалыптасқан. Бірі ірі бизнестің, екіншісі жаңа кәсіпкерлердің саяси өкілі ретінде қабылданады. Сондықтан олар әлеуметтік мәселелерден гөрі кәсіпкерлік ортаның мүддесіне жақын деген пікірлер жиі айтылады.
Ал ЖСДП мен Қазақстан халықтық партиясының қоғамдық ықпалы төмен екені туралы пікірлер де аз емес. Соның салдарынан олар көпшілік үшін шынайы саяси балама ретінде қабылданбай келеді.
Осы тұста «Байтақ» партиясының ерекшелігін атап өткен жөн. Бұл – бұрын Парламентте өкілдігі болмаған және мемлекеттік билік құрылымдарының құрамында жұмыс істемеген жас саяси ұйым. Сондықтан оған өткен жылдардағы саяси шешімдер үшін жауапкершілік жүктеу әділ бола қоймас.
Партияның негізгі бағыты – экология, халық денсаулығы, табиғи ресурстарды қорғау және тұрақты даму мәселелері. Егер бұл тақырыптар Парламентте жүйелі түрде көтерілсе, экологиялық талаптардың күшеюі ірі өндірістік компаниялар мен олардың мүдделерін қорғайтын топтардың қарсылығын туғызуы мүмкін.
Осыған байланысты «Байтақ» партиясының қоғамдық қолдауын төмендетуге бағытталған ақпараттық әрекеттер болуы мүмкін деген пікірлер де айтылып жүр. Оның ішінде партияны халық қолдамайды деген болжамдардың әдейі таратылып жатқаны жөніндегі көзқарастар да кездеседі. Алайда мұндай тұжырымдар нақты дәлелдермен расталуы қажет.
Қоғамдық пікірді қалыптастыру мақсатында түрлі рейтингтердің, сауалнамалардың және саяси болжамдардың жариялануы – демократиялық процестің қалыпты көрінісі. Бірақ кез келген зерттеу ашық әдістемеге, жеткілікті іріктеуге және объективті талдауға негізделуі тиіс. Сарапшының міндеті – қоғамдық пікірді алдын ала бағыттау емес, нақты жағдайды кәсіби тұрғыдан бағалау.
Бүгінгі таңда халық бұрынғыдай ақпараттан оқшау емес. Әлеуметтік желілер мен цифрлық платформалар арқылы азаматтар әртүрлі дереккөздерді салыстырып, өз пікірін қалыптастыра алады. Сондықтан қоғамның саяси таңдауына ең алдымен нақты нәтиже, ашықтық және сенім әсер етеді.
Болжам жасау – үлкен жауапкершілікті талап ететін іс. Себебі дәлелсіз немесе біржақты тұжырымдар қоғамдық сенімге ықпал етіп қана қоймай, саяси институттарға деген күмәнді де күшейтуі мүмкін. Сондықтан кез келген пікір фактілерге, объективті талдауға және кәсіби жауапкершілікке сүйенгені жөн.
Баяжума Асылбек
Саяси сарапшы