Munarmedia.kz 21.01.2026 /Астана/-Үкімет отырысында жақында жүргізілген мемлекеттік аудит барысында анықталған медициналық ұйымдарды қаржыландырудағы өрескел заңбұзушылықтар талқыланды. CMN.KZ хабарлауынша, аудит нәтижелері елдегі денсаулық сақтау жүйесінде қалыптасқан жүйелік дағдарыстың бетін ашып берді.
Анықталған деректердің кейбірі тіпті ақылға қонбайтын жағдайлармен сипатталады. Мәселен, ресми құжаттарда 996 қайтыс болған қазақстандықтың әртүрлі медициналық қызмет алғаны, тіпті кейбірінің бірнеше рет «емделгені» көрсетілген. Құжаттарды тексеру барысында 2025 жылы қайтыс болған адамның дәрігер қабылдауына «келгені» де тіркелген.
Алайда аудиттегі ең «ерекше» дерек — қазақстандық ер адамдардың «жатыр өсіріп алуы» болды. Тексеру нәтижесінде 768 827 ер адам жатыр мойны обырына скринингтен өткен болып шыққан. Бұған қоса, 619 ер азаматқа маммография жасалғаны анықталды. Тек Алматы облысындағы бір аудандық аурухананың өзінде 11 123 осындай жағдай тіркелген.
Үкіметтің баспасөз қызметі еске салғандай, 2025 жылғы 18 желтоқсанда Премьер-министр Олжас Бектенов Қаржы министрлігіне Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорының (ӘМСҚ) қызметіне талдау жүргізіп, бюджет қаражатын пайдалану тиімділігін арттыруды тапсырған болатын.
Талдау қорытындысын баяндаған Қаржы министрі Мәди Такиев бюджет шығындарының өсуіне қарамастан, Қор жұмысының тиімділігі артпай отырғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, 2020 жылдан бері жинақталған инвестициялық табыс 588 млрд теңгені, ал тек 2025 жылдың өзінде 195,9 млрд теңгені құраған. Алайда талдау көрсеткендей, қаражаттың қомақты бөлігі Қор активтерінде жинақталып, нақты медициналық қызмет көрсетуге бағытталмай отыр.
Сонымен қатар, медициналық қызмет көрсетуге арналған ақпараттық жүйелерге жүргізілген IT-аудит жоғарыда аталған фактілерден бөлек, өзге де көптеген заңбұзушылықтарды анықтаған. Олардың қатарында:
жалған пациенттерді тіркеу (мың адам тіркелгенімен, іс жүзінде шамамен 500-і ғана жүгінеді, алайда төлем толық контингент үшін жасалады);
азаматтарға оларға тән емес медициналық қызметтер көрсету;
бір қызметтің ОСМС қаражаты және жұмыс берушінің ерікті медициналық сақтандыруы есебінен екі рет қаржыландырылуы;
қысқа уақыт ішінде аномальды көлемде қызмет көрсету;
қайтыс болған азаматтарға қызмет көрсету;
балаларға тәулігіне мыңнан астам дәрі-дәрмек жазу және басқа да фактілер.
Мәди Такиев нақты мысалдар мен сандарды да келтірді. Оның айтуынша, Астанадағы бір жекеменшік клиниканың дәрігері бір күнде 1 442 науқасты қабылдаған. Ал қалыпты жағдайда дәрігердің тәуліктік жүктемесі 24 адамнан аспауы тиіс (6 сағаттық жұмыс күні, әр пациентке 15 минуттан). Сол клиникадағы тағы бір дәрігер бір айда 4 832 адамды қабылдаған.
Талдау нәтижесінде қосарланған қаржыландырудың екі кең таралған схемасы анықталған:
жекеменшік медициналық ұйымдардың жұмыс берушінің ерікті сақтандыруы мен ӘМСҚ қаражаты арқылы қатар төлем алуы;
бір пациенттің бір мезгілде екі медициналық ұйымға бір күндері тіркелуі.
Сондай-ақ, медициналық ұйымдар басшыларына жүргізілген салықтық тексерістер де назар аударарлық нәтижелер көрсеткен. Үкімет мәліметінше, 2024–2025 жылдары 1 465 басшы 5 мыңнан астам жылжымайтын мүлік объектісін, ал 912 адам 1 416 автокөлік сатып алған. Кейбір жекеменшік клиника жетекшілері екі жыл ішінде 52-ден 124-ке дейін жылжымайтын мүлік пен 14–24 автокөлікке ие болған.
Бұдан бөлек, ӘМСҚ мен Денсаулық сақтау министрлігінің ақпараттық жүйелері арасындағы үйлесімсіздік, сондай-ақ нормативтік-құқықтық базаның бытыраңқылығы атап өтілді.
Үкімет хабарламасында:
«Пациенттер мен медициналық ұйымдардың бірыңғай деректер базасының болмауы қолданыстағы нормативтік базаның ӘМСҚ немесе “СҚ-Фармация” секілді жекелеген құрылымдардың функцияларына байланып қалуына әкелді. Ал түпкі мақсат — халыққа медициналық көмек көрсету — екінші кезекке ысырылған», — делінген.
Сонымен қатар, келесі проблемалар да тіркелген:
медициналық ұйымдардың материалдық-техникалық базасы мен кадрлық талаптары бастапқы растаудан кейін іс жүзінде қайта тексерілмейді;
алдын алу бақылау тетіктері жоқ, бұл ГОБМП мен ОСМС қаражатының мақсатсыз жұмсалуын дер кезінде тоқтатуға мүмкіндік бермейді;
үнемдеуге ынталандыру жоқ — үнемделген қаражатты бюджетке қайтару тетіктері қарастырылмаған, нәтижесінде тиімділікке емес, қаржыны «игеруге» мүдделілік қалыптасқан;
тариф қалыптастыруда да жүйелі проблема бар: жүйеде 3 мыңнан астам тариф қолданылады, бұл әкімшілендіру мен бақылауды айтарлықтай қиындатады.
Аудит қорытындысы бойынша Премьер-министр Олжас Бектенов барлық анықталған фактілерді құқық қорғау органдарына жолдауды тапсырды. Сонымен қатар, ол Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорын Қаржы министрлігінің қарамағына беріп, барлық қаржылық ағындарды қатаң бақылауға алуды және денсаулық сақтау жүйесінің бизнес-процестерін толық цифрландыруды талап етті.
Үкімет басшысы сондай-ақ ӘМСҚ активтерін орналастырудың инвестициялық стратегиясын қайта қарап, негізсіз қаржыландыруды тоқтату және инвестициялық табыс алуға қатысты тәсілдерді өзгерту қажеттігін атап өтті.