Munarmedia.kz 02.04.2026/Astana/-Армения премьер-министрінің Мәскеуге сапары мен Ресей президентімен кездесуі дәстүрлі дипломатиялық форматтан шығып, ашық саяси текетіреске ұласты. Тікелей эфирде өткен жиырма минуттық пікірталас Мәскеудің Ереванға қатысты ұстанымы өзгергенін айқын көрсетті: енді Кремль өз наразылығын жасырмай, Армениядағы ықпал үшін ашық күреске көшкен.
Кездесу барысындағы риторикадан Ресей басшысының алдын ала дайындалған позициямен келгені байқалды. Әдетте жабық есік жағдайында айтылатын өткір сигналдардың бұл жолы көпшілік алдында жариялануы – Мәскеудің саналы түрде таңдаған тактикасы. Бұл – тек дипломатиялық қадам емес, сонымен бірге армян қоғамы мен саяси элитасына бағытталған саяси месседж.
Екі айдан кейін өтетін парламенттік сайлау Арменияның ішкі саяси тағдырын ғана емес, оның сыртқы саяси бағытын да айқындайтын маңызды кезең болмақ. Сөз болып отырған мәселе – елдің даму моделі, геосаяси бағдарлары және тұтастай алғанда Оңтүстік Кавказдағы күштер тепе-теңдігі.
Қазіргі таңда Мәскеу мен Ереван арасындағы қатынастар тәуелсіздік жылдарындағы ең күрделі кезеңдердің бірін бастан өткеруде. Соған қарамастан, Ресей Армения үшін әлі де негізгі экономикалық және әскери серіктес болып отыр. Алайда бұл тәуелділік саяси сеніммен бекітілмеген.
Аймақтағы геосаяси жағдайды түбегейлі өзгерткен оқиға – Екінші Қарабах соғысы болды. Әзербайжан әскери жеңісін тиімді пайдаланып, оны саяси және экономикалық артықшылыққа айналдырды. Нәтижесінде Баку Оңтүстік Кавказдағы жетекші ойыншыға айналып, Ресейдің ықпалы біртіндеп әлсірей бастады.
Ал Армения, керісінше, қауіпсіздік және экономика тұрғысынан Ресейге тәуелді күйде қалды. Ереванның Еуропамен жақындасуға бағытталған қадамдары әзірге декларативті сипатта болғанымен, олардың өзі Кремль тарапынан жағымсыз реакция туғызуда.
Бұл контексте Ресей вице-премьері Алексей Оверчуктың мәлімдемесі ерекше назар аудартады. Онда Арменияның Еуроодақпен жақындасуы экономикалық салдарға әкелуі мүмкін екені ашық айтылды. Газ бағасы, экспорттық мүмкіндіктер және басқа да тетіктер арқылы Мәскеудің қысым жасау әлеуеті бар екені байқалады.
Сонымен қатар, Ресейдің Армениядағы ішкі саяси процестерге ықпал ету ниеті де айқын көрінді. Владимир Путиннің армян текті ресейлік кәсіпкер Самвел Карапетянның сайлауға қатысуын жанама түрде қолдауы – Мәскеудің нақты саяси ставкасын білдіретін сигнал.
Бұл жағдай бұрынғы Рубен Варданян оқиғасын еске салады. Ресейдің қолдауымен саяси аренаға шыққан бұл тұлға күткен нәтижеге жете алмады, ал бүгінгі таңда ол Бакуде қамауда отыр. Бұл Мәскеудің Армениядағы ықпал ету стратегиясының шектеулерін көрсетеді.
Өз кезегінде, Никол Пашинян Мәскеудің қысымына сабырлы әрі ұстамды жауап берді. Ол Армения заңнамасында қос азаматтығы бар тұлғалардың парламентке сайлануына тыйым салынатынын атап өтіп, сыртқы ықпалға құқықтық тұрғыда тосқауыл қойды.
Карабах мәселесі де негізгі пікірталас тақырыбына айналды. Ресей тарапы Пашинянның бұл аймақты Әзербайжанның бөлігі ретінде тануын сынға алды. Алайда армян премьері бұл мәселенің жабылғанын және елдің бейбіт келісімге бет алғанын нақты жеткізді.
Бұл – аймақтағы жаңа геосаяси шындықтың көрінісі. Ресейдің Украинадағы соғысынан кейін посткеңестік кеңістіктегі ықпалы әлсірей бастады. Бұрынғы одақтас елдер өздерінің сыртқы саяси дербестігін күшейтуге ұмтылуда. Оңтүстік Кавказ да бұл үрдістен тыс қалған жоқ.
Армения мен Әзербайжан тікелей диалогқа көшіп, сыртқы делдалдардан бас тарта бастады. 2025 жылы Вашингтонда алдын ала келісілген бейбіт шарт Мәскеудің аймақтағы рөлін шектеуге бағытталған маңызды қадам болды.
Пашинянның жаңа Конституция қабылдау және онда көршілерге қатысты аумақтық талаптардан бас тарту жөніндегі бастамасы – стратегиялық бетбұрыстың айқын белгісі. Сонымен қатар, көлік және энергетикалық байланыстардың қалпына келуі аймақтық интеграцияны күшейтіп отыр.