Munarmedia.kz 21.01.2026 /Астана/-Ұлттық құрылтайдың бесінші отырысында Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың сөйлеген сөзі кезекті жиынның хаттамалық баяндамасы емес, Қазақстанның алдағы саяси, идеологиялық және институционалдық бағытын айқындаған бағдарламалық мәлімдеме болды. Бұл жолы Мемлекет басшысы Құрылтайдың мәнін де, мемлекеттің өзіне қоятын талаптарын да жасырмай, ашық айтты.
Президент ең алдымен Ұлттық құрылтайдың географиясына назар аударды. Ұлытау, Түркістан, Атырау, Көкшетау, Қызылорда — бұлар жай ғана өңірлік орталықтар емес, ұлттық тарихи жадтың тірек нүктелері. Құрылтайдың дәл осы қалаларда өтуі оның символдық мәнін күшейтіп қана қоймай, оны формальды пікірталас алаңынан нақты саяси институт деңгейіне көтерді.
Төрт жыл ішінде Құрылтай бастамасымен 26 заңның қабылдануы — бұрын-соңды болмаған тәжірибе. Бұл Тоқаевтың билікті қоғаммен бөлісуге, шешім қабылдау процесін жария әрі легитимді етуге ұмтылып отырғанын көрсетеді.
Президент Қызылорда облысының әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштерін атай отырып, аймақ басшыларына нақты сигнал жолдады: нәтиже бар жерде — саяси қолдау бар. Бұл бұрынғыдай жалпылама есеп емес, инвестиция, инфрақұрылым, әлеуметтік нысандар арқылы өлшенетін жаңа басқару логикасы.
Аймақтық саясат енді декларация емес, өлшенетін тиімділікке негізделуі тиіс.
Арал теңізі мәселесіне арналған бөлік Құрылтайдағы ең салмақты блоктардың бірі болды. Тоқаев су проблемасын алғаш рет ұлттық қауіпсіздік категориясында қарастырды. Кіші Аралды сақтау, Көкарал бөгетін күшейту, Орталық Азия елдерімен су дипломатиясын дамыту және БҰҰ аясында халықаралық су ұйымын құру бастамасы — мұның бәрі Қазақстанның суды стратегиялық ресурс ретінде қабылдай бастағанын білдіреді.
Климат өзгеріп жатқан заманда су — тек экология емес, геосаясаттың тіліне айналған құрал.
Президенттің мәдениет пен тарихқа қатысты ойлары да жай мерейтойлық ұрандардан әлдеқайда терең. Абай, Әл-Фараби, Қожа Ахмет Ясауи мұрасын бір реттік шаралармен шектемей, үздіксіз ғылыми-идеологиялық платформаға айналдыру ұсынылды.
Ал “Ұлттық цифрлық мұра” қорын құру идеясы — жаһандану мен жасанды интеллект дәуіріндегі мағыналық тәуелсіздікті сақтаудың амалы. Тоқаевтың астарлы ескертуі анық: цифрлық кеңістікте өз мазмұны жоқ ұлт — сыртқы идеялардың тұтынушысына айналады.
Мемлекеттік рәміздер, Ту мәселесі, “Таза Қазақстан” бастамасы бір тұжырымға біріктірілді — жасампаз патриотизм. Президент популизмге де, даңғаза ұлтшылдыққа да қарсы екенін ашық білдірді.
Тоқаевтың түсінігіндегі отаншылдық — бұл:
заңды сақтау,
адал еңбек ету,
қоғамдық тәртіпке бағыну,
мемлекет алдындағы жауапкершілік.
Яғни патриотизм — эмоция емес, міндет.
Қоғамдағы дәстүр, отбасы, мораль тақырыптары да назардан тыс қалған жоқ. Мемлекет дәстүрлі құндылықтарды қолдайтынын айта отырып, Президент көзқарас үшін қудалауға жол жоқ екенін нақтылады. Бірақ бір шек айқын белгіленді: ешқандай “дәстүр” қылмысты ақтай алмайды.
Қыз алып қашу фактілерін Тоқаев ашық түрде адам ұрлау деп атады. Бұл — мемлекеттің қоғамдағы зорлыққа нөлдік төзімділік ұстанымын көрсететін саяси мәлімдеме.
Сөздің ең ауыр бөлігі экономика мен әлеуметтік салаға арналды. Энергетикадағы жоспарсыздық, газ тапшылығы, көмір әлеуетінің іске аспауы, деректер орталықтары төңірегіндегі ретсіздік — мұның бәрі Үкіметке бағытталған ашық сын болды.
Білім мен денсаулық сақтау саласына қатысты айтылған 7,8 трлн теңгенің тиімсіз жұмсалуы туралы дерек — элита үшін ескерту. Осы себепті Әлеуметтік медициналық сақтандыру қорын Қаржы министрлігінің қарамағына беру жөніндегі шешім қабылданды.
Президенттің сөзі қысқа ғана қорытындыға саяды:
“Мұндай жағдайда патриотизм туралы айту артық.”
Бұл Құрылтайда айтылған сөз — бір күндік баяндама емес, Тоқаевтың саяси формуласы. Ол үш тірекке негізделген:
Әділет — заң үстемдігі мен жауапкершілік;
Мағына — тарих, мәдениет, рухани егемендік;
Тиімділік — экономика, басқару, цифрландыру.
Президенттің негізгі месседжі айқын:
Қазақстан ұранмен емес, еңбекпен, тәртіппен және мағынамен дамуы тиіс.