Munarmedia.kz 02.04.2026/Astana/-Молдова парламентінің Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығынан (ТМД) шығу туралы шешімі – посткеңестік кеңістіктегі маңызды геосаяси оқиғалардың бірі. Бұл қадам тек құқықтық актілерді денонсациялау ғана емес, елдің сыртқы саяси бағытының түбегейлі өзгергенін көрсетеді.
Молдова ТМД-ны құру туралы келісімдерден, Жарғысынан және 1991 жылғы Алматы декларациясынан ресми түрде бас тартты. Бұл – Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін құрылған интеграциялық құрылыммен институционалдық байланысты толық үзу деген сөз.
Соңғы жылдары Кишинев шамамен 70-ке жуық келісімді күшін жойып, ұлттық заңнаманы Еуроодақ талаптарына сәйкестендіріп келеді. Демек, қазіргі шешім – бір сәттік саяси реакция емес, ұзақ мерзімді стратегияның логикалық жалғасы.
Молдова билігі бұл қадамды «Еуропалық одаққа кіру жолындағы табиғи процесс» деп бағалап отыр. Шынында да, ТМД аясындағы көптеген келісімдер ЕО стандарттарымен үйлеспейді. Сондықтан интеграциялық бағытты нақтылау үшін Кишинев бұрынғы міндеттемелерден арылуға мәжбүр.
Бұл тұрғыда Молдова Украина мен Грузияның жолын қайталап отыр деуге болады: посткеңестік құрылымдардан біртіндеп алыстап, Батыс институттарына жақындау.
ТМД-дан шығу тек экономикалық немесе құқықтық шешім емес, ол – қауіпсіздік пен ықпал аймақтары үшін күрестің көрінісі. Ресей ТМД-ны өзінің «жақын шетелдегі» ықпал құралдарының бірі ретінде қарастырады.
Молдованың бұл ұйымнан шығуы Мәскеудің аймақтағы позициясын әлсіретеді. Әсіресе Приднестровье мәселесі аясында бұл қадам қосымша шиеленіс тудыруы мүмкін. Өйткені аталған аймақта Ресейдің әскери және саяси ықпалы сақталып отыр.
Ресми дерек бойынша, ТМД-дан шығу Молдова бюджетіне жылына шамамен 176 мың доллар үнемдейді. Бұл сома ел экономикасы үшін аса үлкен емес. Демек, экономикалық фактор бұл шешімде негізгі рөл атқармайды.
Негізгі мақсат – экономикалық жүйені ЕО нарығына толық бейімдеу. Бұл – инвестиция тарту, экспортты әртараптандыру және институционалдық реформаларды жеделдету дегенді білдіреді.
Молдованың бұл қадамы посткеңестік кеңістіктегі басқа елдерге де сигнал беруі мүмкін. Әсіресе, сыртқы саясатта көпвекторлы бағыт ұстанып отырған мемлекеттер үшін бұл – таңдау жасау кезеңінің жақындағанын көрсетеді.
Орталық Азия елдері әзірге ТМД-дан шығуға асықпайды. Дегенмен, Молдова тәжірибесі интеграциялық модельдердің қайта қаралуына әсер етуі ықтимал.
Молдованың ТМД-дан шығуы – символикалық емес, стратегиялық шешім. Бұл қадам елдің геосаяси бағдарын нақтылап, Еуропаға бағытталған даму моделін таңдағанын айқын көрсетеді.
Ал ТМД үшін бұл – ұйымның ықпалы мен тартымдылығының әлсіреп бара жатқанын білдіретін кезекті белгі.