Munarmedia.kz.20.09.2026.ASTANA

Өскемен қаласындағы Үлбі өзенінің жағалауында ағаштар жаппай қурап, кейбірі жаяу жүргіншілер жолына қарай қауіпті жағдайда қисайып тұр. Алайда ағаштардың бір мезгілде жаппай қурауына не себеп болғаны әлі анықталмаған. Ең алаңдатарлығы – осы жағдайды зерделеуге қажетті арнайы дендрологиялық зерттеу әлі жүргізілмеген.

Ағаштардың қурауы Астана көшесінің бойындағы Үлбі жағалауында байқалған. Қураған аумақ Крылов көшесі тұсындағы шағын автомобиль көпірі мен балалар алаңының аралығын қамтиды.

Бұл жерде жарты ғасырлық теректер мен үйеңкілер ғана емес, жағалауға салыстырмалы түрде жақында отырғызылған шаған мен балқарағайлар да қатар қураған.

Жағалаудың төменгі бөлігіндегі қалың өскін арасында кейбір ағаштар құлап қалған. Ал енді бірінің діңі жаяу жүргіншілер жолына қарай қауіпті түрде еңкейген. Уақытында шара қолданылмаса, қураған ағаштар жаппай құлап, тұрғындарға қауіп төндіруі мүмкін.

Әкімдік те, экологтер де нақты себепті атай алмай отыр

Ағаштардың жаппай қурау себебін анықтау үшін Өскемен қаласының тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары бөліміне сауал жолданған.

Ведомство басшысының орынбасары Марат Тунгушбаевтың айтуынша, тиісті зерттеу жүргізілмейінше, ағаштардың бір мезгілде қурау себебін нақты анықтау мүмкін емес.

Оның сөзінше, мұндай жағдайдың себептерін анықтау қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті мемлекеттік органдардың құзыретіне жатады. Сондықтан объективті қорытынды алу үшін тиісті мамандардың арнайы тексеруі қажет.

Алайда Шығыс Қазақстан облысының Экология департаменті де ағаштардың жай-күйін тікелей зерттеу өз құзыретіне кірмейтінін мәлімдеген.

Ведомство басшысының міндетін атқарушы Әсет Сүлейменовтің түсіндіруінше, департамент жасыл желектерді күтіп-баптаумен айналыспайды және мамандандырылған дендрологиялық ұйым болып саналмайды.

Ағаштардың ауруға шалдығу немесе қурау себептерін, тамыр жүйесінің жағдайын, зиянкестер мен аурулардың бар-жоғын анықтау үшін арнайы дендрологиялық және фитопатологиялық зерттеу жүргізілуі керек.

Ағаштардың жаппай қурауына не себеп болуы мүмкін?

Экология департаменті бұл құбылыстың ықтимал себептерін де атады. Олардың қатарында су режимінің өзгеруі, топырақтың жай-күйі, өсімдік аурулары, зиянкестер, қолайсыз ауа райы және адам әрекетінен туындаған ықпалдар бар.

Мамандардың пікірінше, егер ағаштардың қурауына аурулар, зиянкестер немесе топырақ пен суға әсер ететін факторлар себеп болса, онда басқа жасыл желектердің де зақымдану қаупі бар.

Сондықтан қураған ағаштарды ғана емес, оған іргелес аумақтағы жасыл желектерді де тексеру қажет. Қажет болған жағдайда топырақтан, судан және өсімдік материалдарынан сынама алып, зертханалық талдау жүргізу ұсынылады.

Экология департаменті қоршаған ортаға теріс әсердің салдарынан ағаштар қурағаны анықталса, өз құзыреті шегінде тексеруге қатысуға дайын екенін жеткізген.

Қураған ағаштар көпірге де қауіп төндіруі мүмкін

Бұл мәселеде тұрғындардың қауіпсіздігіне төнетін қатер ерекше алаңдатады. Жаяу жүргіншілер жолына қарай қисайған қураған ағаштар кез келген уақытта құлауы мүмкін.

Бұдан бөлек, жағалаудың төменгі бөлігінде ағаштардың жаппай құлауы Үлбі өзенінің арнасында қауіпті жағдай туғызуы ықтимал. Құлаған ағаш діңдері өзендегі автомобиль көпірінің тіректеріне кептеліп, ағын судың жолын бөгеуі мүмкін.

Яғни мәселе тек қураған ағаштарды кесіп, аумақты тазалаумен шектелмейді. Уақытында тиісті шаралар қабылданбаса, бұл жағдай тұрғындардың қауіпсіздігіне де, көпір инфрақұрылымына да қатер төндіруі ықтимал.

Ал қураған ағаштарды қашан және кімнің алып тастайтыны туралы сауалға қалалық ТКШ бөлімі нақты мерзім көрсетпеген.

Марат Тунгушбаевтың айтуынша, қураған және қурап тұрған ағаштарды алып тастау мәселесі жағалауды күтіп ұстау және абаттандыру жұмыстары аясында қарастырылады. Қажеттілік анықталған жағдайда, тиісті жұмыстар мамандандырылған ұйымдарды тарта отырып, заңнамаға сәйкес ұйымдастырылмақ.

Алайда мұнда бір маңызды мәселе бар: мемлекеттік органдардың жауаптарынан ағаштарды арнайы тексеру әлі жүргізілмегені және оған тапсырыс берілмегені аңғарылады.

Онда қауіпті ағаштарды кім анықтайды? Оларды алып тастауға кім жауапты? Зерттеу жүргізілмесе, мәселені шешу тағы да белгісіз мерзімге шегеріле ме?

Қолданыстағы ережелерде жауапты орган нақты көрсетілген

Қолданыстағы нормативтік құжаттарды зерделеу барысында бұл мәселеге қатысты нақты талаптар бар екені анықталды.

Шығыс Қазақстан облыстық мәслихатының 2024 жылғы 12 сәуірдегі шешімімен бекітілген, 2025 жылы өзгерістер енгізілген «ШҚО елді мекендерінің жасыл желектерін құру, күтіп ұстау және қорғау қағидаларының» 28-тармағында ортақ пайдаланылатын жерлердегі жасыл желектерді күтіп ұстау мен қорғау уәкілетті органға жүктелетіні көрсетілген.

Бұл міндет тек ағаш отырғызумен немесе аумақты тазалаумен шектелмейді. Оған санитарлық кесу, қураған және апатты жағдайдағы ағаштарды жою, зиянкестер мен өсімдік ауруларына қарсы күрес, сондай-ақ жасыл желектердің жай-күйін бақылау кіреді.

Қағидаларда жасыл желектерді түгендеу және орман-патологиялық зерттеу жүргізу де қарастырылған. Мұндай жұмыстарды жергілікті бюджет немесе өзге де қаржыландыру көздері есебінен келісімшарт негізінде ұйымдастыруға болады.

Құжатта жасыл желектерді есепке алудың мақсаты да айқындалған. Атап айтқанда, олардың нақты жағдайы туралы сенімді деректер жинау, жай-күйін талдау, сақталуына жауапты тұлғаларды анықтау және күтім шараларын әзірлеу көзделген.

Қажет болған жағдайда дендрологиялық жоспар әзірлеуге дендрологтер мен экологтерді шарт негізінде тартуға рұқсат етіледі.

Қауіпті ағаштарды жою үшін адам өміріне қатер төнгенін күтудің қажеті жоқ

Қағидаларда апатты жағдайдағы ағаштарды санитарлық кесу тәртібі де нақты белгіленген. Адамдардың өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін ағаштарды жою қарастырылған.

Әдеттегі жағдайда уәкілетті органның маманы оқиға орнына барып, ағаштардың жағдайын анықтап, тексеру актісін жасауы тиіс.

Ал ағаштың немесе оның бұтақтарының құлауы адамдарға тікелей қауіп төндірген шұғыл жағдайда алдын ала келісімсіз мәжбүрлі түрде кесуге рұқсат етіледі. Мұндай кезде тиісті акт кейін рәсімделеді.

Сонымен қатар уәкілетті органның жұмыс жоспарында қураған ағаштардың көлемі мен сипаттамалары көрсетілген ақау актісі қарастырылуы керек. Онда ағаштың мекенжайы, түрі, диаметрі, биіктігі және жай-күйі секілді мәліметтер қамтылады.

Осы талаптарды ескерсек, Өскемендегі Үлбі жағалауында қалыптасқан жағдайды зерттеу мен қауіпті ағаштарды жою жауапкершілігін белгісіздікке ысыра беруге негіз жоқ.

Ендігі мәселе – қалалық ТКШ бөлімінің нақты іс-қимылы. Ағаштардың жаппай қурау себебін анықтау үшін арнайы зерттеу қашан басталады? Жаяу жүргіншілерге қауіп төндіріп тұрған ағаштар қашан алынады? Жергілікті билік тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қандай шара қабылдайды?

Бұл сұрақтарға нақты жауап беріліп, тиісті жұмыстардың мерзімі белгіленуі қажет. Өйткені мәселе тек қаланың көркіне қатысты емес. Бұл – адам қауіпсіздігі, қоғамдық кеңістіктің күтімі және мемлекеттік органдардың өз міндетін орындауы туралы мәселе.

Автор: Ирина Плотникова

#Munarmedia #Өскемен #ШығысҚазақстан #Үлбі #АғаштарҚурапЖатыр #Экология #ҚоршағанОрта #ҚалаМәселесі #ТКШ #ЖасылЖелектер #ҚоғамдықҚауіпсіздік
:::