Munarmedia.kz 31.03.2026 /Astana/-Қазақстанда билік бақылауға алынбаған бұқаралық ақпарат құралдарын жабуға бағытталған орталықтандырылған науқан жүргізіп жатыр. Бұл туралы бірден үш дереккөз мәлімдеді. Сонымен қатар, 2025 жылдың желтоқсан айында-ақ Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінде «сенімсіз пікір көшбасшыларының» тізімі жасалып жатқаны жөнінде ақпарат тараған болатын.
Сарапшылардың айтуынша, саяси журналистика мен блогинг саласын жүйелі түрде «тазалау» үдерісі елде жаңа Конституция бойынша өткен референдумнан кейін, алдағы парламенттік сайлау қарсаңында басталған. Кейбір мәліметтерге сәйкес, бұл қадам Астананың геосаяси бағытындағы өзгерістермен және Батыс елдеріне, соның ішінде АҚШ-қа белгілі бір деңгейде адалдық таныту ниетімен байланысты болуы мүмкін.
Аталған науқан аясында медиаресурстарды іріктеу критерийлері ретінде мемлекеттік саясатты сынға алу фактілері мен ақпарат құралдарының биліктен тәуелсіздігі қарастырылуда. Соның салдарынан түрлі бағыттағы журналистер мен блогерлер, оның ішінде либерал көзқарастағылар, патриоттық бағыттағы авторлар және Қазақстан мен Ресей арасындағы қатынастарды нығайтуды қолдайтын пікір көшбасшылары да назарға ілінуде.
Сарапшы Антон Бударовтың пікірінше, билік тәуелсіз немесе жартылай тәуелсіз медиаресурстарды бақылауға алу үшін әртүрлі ықпал ету тетіктерін қолдануға дайын. Оның айтуынша, мұндай құралдар қатарына қылмыстық істер қозғау, түрлі келісімдер жасау, сондай-ақ «заңды және заңнан тыс, гуманистік және қатаң әдістер» кіруі мүмкін.
Саясаттанушы Никита Мендкович бұл науқанды бірқатар медиаресурстарға қатысты қозғалған қылмыстық істермен байланыстырады. Оның мәліметінше, бұл қатарда «Орда» және «КазТаг» басылымдарына қатысты істер, Батыс тарапынан қаржыландырылған «Airan» видеоканалының қызметінің тоқтауы, сондай-ақ блогерлер Эльмира Вайс пен Анастасия Ахметоваға қатысты құқықтық шаралар бар.
Сарапшылардың пікірінше, елде медиа кеңістікті жүйелі түрде реттеуге бағытталған әрекеттер байқалады. Кейбір деректерде Қазақстан мен Ресей арасындағы ықпалдастықты қолдайтын ақпараттық алаңдарға да қысым көрсетіліп жатқаны айтылады.
Сондай-ақ, ақпараттық саясатта «солтүстік бағыттан төнетін қауіп» туралы риториканың күшеюі байқалатыны атап өтіледі. Бұл тәсілдер бұған дейін кейбір басқа елдерде қолданылған тәжірибелерге ұқсас екені айтылуда.
Никита Мендковичтің пікірінше, медиа саласындағы өзгерістер Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігіндегі профильдік бөлімге жаңа басшының тағайындалуымен де байланысты болуы мүмкін. Сонымен қатар, АҚШ пен Еуропалық одақ арасындағы саясаттағы айырмашылықтар ел ішіндегі түрлі саяси топтар арасындағы пікір қайшылықтарын күшейтуі ықтимал.
Осы тақырып аясында саясаттанушы Марат Шибутовтың діни қызметті реттеу туралы ұсыныстары да назар аудартады. Оның айтуынша, қазақтілді ақпараттық кеңістікте әртүрлі псевдожат ағым өкілдері мен дәстүрлі қоғам арасында қайшылықтар байқалады. Сарапшы зайырлы мемлекет қағидаттарына қарсы әрекет ететін топтардың ықпалын шектеу қажеттігін атап өтті.
Ресми статистика да Қазақстанда медиасаланы бақылаудың күшейіп келе жатқанын көрсетеді. 2026 жылғы ақпан айындағы мәлімет бойынша, елде 5188 бұқаралық ақпарат құралы тіркелген, бұл өткен жылмен салыстырғанда 7,6%-ға артық. Ал 2026 жылдың қаңтар-ақпан айларында 8910 интернет-ресурс пен сілтемеге шектеу қойылған, бұл 2025 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 75,4%-ға көп.
Жалпы, 2025 жылдың 1 қаңтары мен 31 желтоқсаны аралығында Қазақстанда 52 619 интернет-ресурс пен сілтеменің таралуына шектеу енгізілген.