Munarmedia.kz-13.11.2026ж/Астана/-Қазақстанда электр энергиясын өндіретін жаңа нысандарды іске қосу жоспарларының орындалуына қауіп төніп тұр. Әсіресе Алматыдағы №3 жылу электр орталығы мен Түркістан облысындағы газ электр станциясының құрылысы белгіленген мерзімнен кешігуі мүмкін. Бұл туралы Энергетика министрлігі BES.media басылымының сауалына берген жауабында мәлімдеген.
Министрлік 2026 жылдың соңына дейін жеті энергетикалық нысанды іске қосуды жоспарлаған. Қызылорда облысындағы газ электр станциясының құрылысы аяқталған, ал Алматыдағы №2 ЖЭО жұмыстарының басым бөлігі біткен.
Алайда Алматыдағы №3 ЖЭО-ның құрылысы бірқатар қиындыққа тап болған. Атап айтқанда, жұмыс күші мен арнайы техника жеткіліксіз. Жабдықтарды іске қосар алдында тексеруге қажетті жобалық құжаттама әлі дайын емес. Негізгі жабдықтардың барлығы жеткізілмеген, қосымша бөлшектерді сатып алуға қатысты кейбір келісімшарттар да жасалмаған.
Түркістан облысындағы газ электр станциясын жыл соңына дейін толық емес, кезең-кезеңімен іске қосу көзделіп отыр. Жобалық қуаты 926 МВт болатын станцияның алғашқы кезеңінде небәрі 190 МВт қуат пайдалануға беріледі. Қалған бөлігі кейін іске қосылмақ.
Қазақстан 2029 жылға дейін энергетикалық қуатты арттырмақ
Энергетика министрлігінің жоспарына сәйкес, 2029 жылдың соңына дейін Қазақстанда жалпы қуаты 13,3 ГВт болатын жаңа электр станциялары салынуы тиіс. Ал 2035 жылға дейін жаңа нысандар салу және қолданыстағы станцияларды жаңғырту арқылы энергетикалық қуатты 26 ГВт-тан асыру көзделген.
Бұл шаралар халық пен кәсіпорындардың қазіргі және болашақтағы электр энергиясына деген сұранысын қамтамасыз етуге бағытталған.
Балқаш ЖЭС-інің құрылысы неге басталмады?
Алматы облысындағы Үлкен ауылында Балқаш жылу электр станциясын салу жоспарланған болатын. Көмірмен жұмыс істейтін бұл ірі нысан Қазақстанның оңтүстік өңірлерін электр энергиясымен қамтамасыз етуге тиіс еді. Өйткені ел халқының 40 пайыздан астамы осы аймақта тұрады.
Энергетика министрлігінің түсіндіруінше, жобаны Оңтүстік Корея тарапымен бірлесіп жүзеге асыру көзделген. Алайда қаржыландыру мен құрылыс шарттары бойынша ортақ келісімге қол жеткізілмеген. Сондықтан құрылыс жұмыстары басталмаған. Жобаның қайта қолға алынатыны әзірге белгісіз.
Қазақстан көрші елдерден қанша электр энергиясын сатып алады?
Энергетика министрлігінің мәліметінше, электр энергиясының тапшылығы әсіресе кешкі уақытта, халық пен кәсіпорындардың тұтынуы артқан кезде байқалады. Осындай кезеңдерде Қазақстан көрші мемлекеттерден электр энергиясын сатып алуға мәжбүр.
2026 жылдың алғашқы тоғыз айында Қазақстан Ресейден 1,88 млрд кВт·сағ, Өзбекстаннан 500 млн кВт·сағ электр энергиясын сатып алған.
Министрлік импортқа қанша қаражат жұмсалғанын және көрші елдерге электр энергиясын сатудан қанша табыс түскенін жарияламаған.
Жаңа көмір және күн электр станциялары салынады
Қазақстанда жалпы қуаты 5,3 ГВт болатын сегіз көмір электр станциясын салу жоспарланып отыр. Сонымен қатар қолданыстағы 11 станцияны жаңғыртып, олардың қуатын қосымша 2,5 ГВт-қа жеткізу көзделген.
Ірі жобалардың қатарында Екібастұз ГРЭС-3, Курчатов қаласындағы электр станциясы, сондай-ақ Көкшетау, Семей және Өскемен қалаларындағы жылу электр орталықтары бар. Министрлік мәліметінше, аталған үш қаладағы ЖЭО құрылысы басталған.
Түркістан облысында қуаты 300 МВт-қа дейін жететін күн электр станциясын салу мәселесі қарастырылып жатыр. Бұдан бөлек, сауда-саттық қорытындысы бойынша қуаты 600 МВт болатын тағы бір жоба талқылануда.
2027 жылы жалпы қуаты 530 МВт, ал 2028 жылы тағы 550 МВт болатын күн электр станцияларын іске қосу жоспарланған.
Электр желілерін жаңартуға 2,7 трлн теңге бөлінеді
Қазақстанның энергетикалық инфрақұрылымындағы тағы бір күрделі мәселе – электр желілері мен қосалқы станциялардың тозуы. 2025 жылдың қорытындысы бойынша олардың орташа тозу деңгейі 66,17 пайызға жеткен.
2029 жылға дейін 77,5 мың шақырым электр желісін жөндеу және жаңарту жоспарланып отыр. Бұл жұмыстарға 2,7 трлн теңге бағытталмақ. Нәтижесінде желілердің тозу деңгейін 45 пайызға дейін төмендету көзделген.
Сондай-ақ 2027 жылы Батыс Қазақстанның энергетикалық жүйесін елдің бірыңғай электр желісіне қосу жоспарланған. Қазір батыс өңірлердің энергетикалық жүйесі республиканың негізгі желісінен бөлек жұмыс істейді. Біртұтас жүйеге қосылғаннан кейін қажет болған жағдайда электр энергиясын батыс пен басқа өңірлер арасында жеткізу мүмкіндігі артады.
Оңтүстік Қазақстандағы электр желілерін нығайту да жоспарға енгізілген.
Энергетика саласына мамандар жетіспейді
Энергетика министрлігі 2035 жылға дейінгі саланы дамыту жоспарын қайта қарастырып жатыр. Жаңа құжатта өнеркәсіп кәсіпорындарының, зауыттардың және цифрлық инфрақұрылымның, соның ішінде деректер орталықтары мен жасанды интеллект саласының электр энергиясына деген сұранысы ескеріледі.
Қазір энергетика саласында шамамен 100 мың адам еңбек етеді. Алайда білікті мамандар тапшылығы сезіледі.
Министрлік мәліметінше, 2025 жылы өндірістік қызметкерлердің орташа жалақысы 18 пайызға өсіп, шамамен 490 мың теңгені құраған. Ал 2026 жылғы 10 қыркүйектен бастап жалақы тағы 10–15 пайызға көтеріліп, орташа есеппен 563 мың теңгеге жеткен.
Тоқаев энергетика саласына қандай тапсырма берді?
28 қазандағы Қазақстан халқына Жолдауында Қасым-Жомарт Тоқаев елде электр энергиясының тапшылығы бар екенін атап өткен болатын.
Президенттің айтуынша, Қазақстандағы электр станциялары жылына шамамен 123 млрд кВт·сағ электр энергиясын өндіреді. Алайда өнеркәсіптің, кәсіпорындардың және жаңа технологиялардың дамуына байланысты тұтыну көлемі үздіксіз өсіп келеді.
Әсіресе қыс мезгілінде электр энергиясына сұраныс артады. Осы кезеңде Қазақстан көрші мемлекеттерден электр қуатын жоғары бағамен сатып алып, жазда керісінше төмен бағамен сатуға мәжбүр.
Мемлекет басшысы энергетикалық тапшылықтың негізгі себептерінің бірі ретінде жаңа электр станциялары құрылысының кешігуін атады. Ол көмір, күн және басқа да энергия көздерін дамыту арқылы елдің ішкі өндіріс көлемін арттыру қажеттігін тапсырды.
Электр энергиясының тапшылығы халыққа қалай әсер етуі мүмкін?
Егер жаңа электр станцияларының құрылысы мен электр желілерін жаңарту жұмыстары белгіленген мерзімде аяқталмаса, қыс мезгілінде энергия тапшылығы жиілей түсуі мүмкін.
Бұл электрмен жабдықтауда үзілістерге, жылумен қамту жүйесіне қосымша салмақ түсуіне және кәсіпорындардың өндіріс көлемін қысқартуына әкелуі ықтимал.
Ал жаңа станциялар құрылысы мен желілерді жаңарту жұмыстарының халыққа арналған электр тарифтеріне қалай әсер ететіні жөнінде Энергетика министрлігі әзірге нақты түсініктеме бермеген.
#Қазақстан #Энергетика #ЭлектрЭнергиясы #ЖЭО #ГазЭлектрСтанциясы #БалқашЖЭС #Түркістан #Алматы #ЭнергетикалықҚауіпсіздік