Munarmedia.kz. 16.09.2026.ASTANA-Қоғамның дамуы тек экономикалық көрсеткіштермен немесе жаңа ғимараттар мен жолдардың салынуымен өлшенбейді. Мемлекеттің беріктігі ең алдымен азаматтардың өзара түсіністігіне, заңға құрметіне, ортақ мақсат төңірегіне топтаса білуіне байланысты. Осы тұрғыдан алғанда, Қазақстанда өткен Құрылтай сайлауы елдің қоғамдық-саяси өміріндегі маңызды кезеңдердің бірі болды.
2026 жылғы 23 тамызда Қазақстанда жаңа бір палаталы заң шығарушы орган – Қазақстан Республикасы Құрылтайының депутаттарын сайлау өтті. Орталық сайлау комиссиясының дерегінше, сайлаушылар тізіміне 12 миллион 623 мыңнан астам азамат енгізіліп, оның 9 миллион 351 мыңнан астамы дауыс беруге қатысты. Сайлаушылардың қатысу деңгейі 74,08 пайыз болды. (gov.kz)
Бұл көрсеткіштің ар жағында бір ғана статистика емес, азаматтардың елдің саяси жүйесіндегі өзгерістерге деген қатынасы, өз таңдауын жасау мүмкіндігі және қоғамдық өмірге араласу мәдениеті тұр.
Құрылтайдың тарихи атауы – қазіргі заманғы мазмұн
«Құрылтай» сөзі қазақ қоғамы үшін кездейсоқ таңдалған атау емес. Қазақтың дәстүрлі саяси мәдениетінде ел тағдырына қатысты маңызды мәселелерді кеңесу арқылы шешудің орны ерекше болған.
Бірақ бүгінгі Құрылтайды тарихи дәуірдегі құрылтайлармен тікелей теңестіруге болмайды. Қазіргі Құрылтай – Конституция мен заңдар негізінде жұмыс істейтін заманауи заң шығарушы орган.
2026 жылғы 28 тамызда өткен бірінші сессияның ашылуында Мемлекет басшысы жаңа бір палаталы Құрылтайдың жұмысын бастауын саяси жүйенің жаңару үдерісіндегі маңызды кезең ретінде атап өтті. Президенттің айтуынша, жаңа органның міндеттерінің бірі – ұлттық заңнаманың сапасын арттыру және елдің құқықтық негізін нығайту. (mirror.akorda.kz)
Демек, Құрылтай атауы өткен мен бүгінді байланыстыратын символ болғанымен, оның нақты қызметі қазіргі мемлекеттік басқару мен заң шығару жүйесінің талаптарына негізделеді.
Сайлау – тек дауыс беру күні емес
Кез келген сайлаудың маңызын тек дауыс беру күнімен шектеуге болмайды. Сайлау – азамат пен мемлекет арасындағы саяси байланыстың бір тетігі.
Азамат сайлау учаскесіне барып, дауыс берген кезде ол белгілі бір саяси ұстанымын білдіреді. Бірақ бұдан да маңыздысы – қоғамда әр адамның пікірі бар екенін және сол пікірдің қоғамдық өмірде орны болуы керектігін түсіну.
Құрылтай сайлауы кезінде жеті саяси партия кандидаттарын ұсынды. Нәтижесінде бес партия бес пайыздық шектен өтіп, жаңа Құрылтайда өкілдік алды. Орталық сайлау комиссиясының қорытындысына сәйкес, барлығы 145 депутат тіркелді. (election.gov.kz)
Бұл жерде маңызды мәселе – қоғамдағы пікір алуандығының заңды әрі өркениетті арнада көрінуі.
Өйткені демократиялық қоғамда азаматтардың бәрінің бірдей ойлауы міндетті емес. Керісінше, әртүрлі пікірдің болуы – қалыпты құбылыс. Маңыздысы – сол пікірлердің бір-бірін жоққа шығару немесе қоғамды жіктеу құралына емес, ортақ мәселелерді талқылауға мүмкіндік беретін алаңға айналуы.
Қоғамдық келісім дегеніміз – үнсіздік емес
Қоғамдық келісім ұғымын кейде барлығының бір пікірде болуы деп қабылдаймыз. Алайда шынайы келісім – пікір айырмашылығының болмауы емес.
Келісім дегеніміз – әртүрлі көзқарастағы азаматтардың бір-бірінің пікірін тыңдай білуі, ортақ ережені мойындауы және даулы мәселелерді заңды әрі бейбіт жолмен шешуге дайын болуы.
Қазақстан сияқты көпэтносты әрі көпмәдениетті қоғам үшін бұл мәселенің мәні ерекше.
Қазақстан халқы Ассамблеясының 30 жылдығына арналған сөзінде Мемлекет басшысы қоғамдық тұрақтылық пен келісімді нығайтудағы институттардың рөлін атап, Қазақстандағы этносаралық қатынастардың «әртүрліміз, бірақ бәріміз теңбіз» қағидатына негізделетінін айтты. Сондай-ақ Ұлттық құрылтай құрамында Ассамблея мүшелерінің де жұмыс істеп отырғанын атап өтті. (mirror.akorda.kz)
Бұл қағида тек этносаралық қатынастарға ғана емес, жалпы қоғамдық қарым-қатынас мәдениетіне де қатысты болуы мүмкін.
Біз әртүрлі ойлауымыз мүмкін. Әлеуметтік жағдайымыз, мамандығымыз, жасымыз, өмірлік тәжірибеміз де бөлек. Бірақ барлығымызды біріктіретін ортақ кеңістік бар. Ол – Қазақстан және оның болашағы.
Қоғамдық келісім қайдан басталады?
Қоғамдық келісім ең алдымен мемлекеттік мекемелерден немесе саяси институттардан ғана басталмайды. Ол отбасыдан, мектептен, еңбек ұжымынан, ауыл мен қаладағы күнделікті қарым-қатынастан қалыптасады.
Бір-бірінің пікірін сыйлау, заңды сақтау, өзгенің құқығын бұзбау, әлеуметтік мәселеге бейжай қарамау – қоғамдық келісімнің қарапайым, бірақ маңызды негіздері.
Әлеуметтік желідегі пікірталастар да осы мәдениеттің бір бөлігіне айналды. Қазір кез келген азамат қоғамдағы мәселе туралы өз пікірін ашық білдіре алады. Бірақ пікір еркіндігімен бірге жауапкершілік те қатар жүруі керек.
Сын айту мен қорлау, пікір білдіру мен арандату, мәселе көтеру мен жалған ақпарат тарату – бір нәрсе емес.
Сондықтан жаңа саяси кезеңнің маңызды міндеттерінің бірі – азаматтардың саяси мәдениетін көтеру. Бұл жерде мемлекетке ғана емес, журналистерге, сарапшыларға, қоғамдық ұйымдарға, білім беру жүйесіне және әрбір азаматқа жауапкершілік жүктеледі.
Құрылтай мен қоғам арасындағы байланыс
Жаңа Құрылтайдың жұмысы халықтың күнделікті өмірімен тікелей байланысты болуы маңызды.
Заң – абстрактілі құжат емес. Оның әрбір нормасы адамның жұмысына, әлеуметтік жағдайына, бизнесіне, біліміне, денсаулығына, отбасының әл-ауқатына әсер етуі мүмкін.
Сондықтан заң шығару процесінде қоғамның нақты мәселелерін есту маңызды.
Ауыл тұрғыны үшін жол мен ауызсу мәселесі маңызды болуы мүмкін. Кәсіпкер үшін салық пен әкімшілік рәсімдер өзекті. Жастар үшін білім мен жұмысқа орналасу мәселесі алдыңғы орында тұруы ықтимал. Егде жастағы азамат үшін әлеуметтік қолдау мен медициналық қызметтің қолжетімділігі маңызды.
Осы мәселелердің барлығы түптеп келгенде қоғамдық келісімге келіп тіреледі. Себебі әлеуметтік әділеттілік сезімі әлсіреген жерде қоғамдағы сенім де әлсіреуі мүмкін.
Сондықтан Құрылтайдың қоғам үшін маңызы тек заң қабылдаумен өлшенбеуі керек. Оның жұмысының маңызды өлшемдерінің бірі – азаматтардың мәселесін тыңдау, әртүрлі әлеуметтік топтардың мүдделерін заң шығару деңгейінде ескеру және қабылданған шешімдердің өмірдегі нәтижесін түсіндіру.
Бірлік – ортақ жауапкершілік
Қоғамдық келісім туралы айтқанда, жауапкершілікті тек билікке артып қою жеткіліксіз.
Мемлекеттік институттардың халық алдында жауапкершілігі бар екені анық. Бірақ азаматтың да мемлекет пен қоғам алдындағы жауапкершілігі бар.
Сайлауға қатысу, заңды сақтау, қоғамдық тәртіпке құрметпен қарау, салық төлеу, еңбек ету, өзгенің құқығын сыйлау, қоғамдағы мәселеге бейжай қарамау – азаматтық жауапкершіліктің әртүрлі көрінісі.
Осы тұрғыдан алғанда, Құрылтай сайлауы азаматтарға тағы бір маңызды ойды еске салды: елдің болашағы тек мемлекеттік органдардың жұмысына емес, қоғамның өзіне де байланысты.
Жастардың орны ерекше
Қоғамдық келісімнің болашағы жастарға тікелей байланысты.
Бүгінгі жастар – ертеңгі мамандар, кәсіпкерлер, мұғалімдер, дәрігерлер, инженерлер, мемлекеттік қызметшілер және қоғам көшбасшылары.
Сондықтан олардың саяси сауаты мен азаматтық белсенділігі елдің ұзақ мерзімді дамуына әсер етеді.
Сайлау мәдениеті де бір күнде қалыптаспайды. Жас азамат қоғамдағы процестерді түсініп, әртүрлі пікірлерді салыстырып, ақпараттың шынайылығын тексеріп, өз таңдауын саналы түрде жасай білуі қажет.
Бұл – белгілі бір саяси күшті қолдауға шақыру емес. Бұл – азаматтың өз таңдауына жауапкершілікпен қарау мәдениеті.
Құрылтайдың басты өлшемі – халық сенімі
Кез келген мемлекеттік институттың өміршеңдігі оның атауымен емес, қоғамға нақты беретін нәтижесімен өлшенеді.
Құрылтай да осы талаптан тыс қалмайды.
Халықтың сенімі тек сайлау кезінде берілетін мандатпен шектелмейді. Сенім күнделікті жұмыс барысында қалыптасады. Азамат заң қабылдау процесінің ашықтығын, депутаттардың есептілігін, көтерілген мәселелердің талқылануын және қабылданған шешімдердің орындалуын көрген кезде ғана мемлекеттік институттарға деген көзқарасы нығаяды.
Сондықтан Құрылтай депутаттары үшін басты мәселе – тек заң қабылдау емес, қоғаммен тұрақты байланыс орнату, түрлі пікірлерді тыңдау және өз жұмысының нәтижесін халыққа түсінікті тілде жеткізу.
Ортақ үйіміздің іргесі – өзара құрмет
Қазақстанның болашағы туралы сөз болғанда экономика, технология, инвестиция, білім немесе инфрақұрылым туралы көп айтылады. Мұның бәрі маңызды.
Бірақ қоғамда өзара сенім болмаса, кез келген реформаның жүзеге асуы күрделене түседі.
Сондықтан қоғамдық келісім – мемлекеттің қосымша бағыты емес, оның тұрақты дамуының маңызды шарттарының бірі.
Құрылтай сайлауы осы тұрғыдан алғанда жаңа саяси институтты қалыптастырумен қатар, азаматтық жауапкершілік туралы ойлануға мүмкіндік берді.
Бүгінгі Қазақстанға бір-бірінің пікірін тыңдайтын, заңды құрметтейтін, өз құқығын білетін және өзгенің құқығын да мойындайтын қоғам қажет.
Бірлік дегеніміз – бәріміздің бірдей болуымыз емес.
Бірлік – әртүрлі бола отырып, ортақ елдің болашағы үшін жауапкершілікті бірге көтере білу.
Ал қоғамдық келісім – сол жауапкершілікті күнделікті өмірде жүзеге асырудан басталады.
Құрылтайдың тарихи маңызы да осында: оның жұмысы тек заң шығару сапасымен емес, мемлекет пен қоғам арасындағы диалогтың қаншалықты нәтижелі болатынымен де бағаланады.
Қазақстанның жаңа саяси кезеңі басталды. Ендігі міндет – осы өзгерістерді қоғамдағы өзара құрметпен, жауапты азаматтық ұстаныммен және ортақ мақсатқа ұмтылыспен ұштастыру.
Ақыт Ибатұлы
журналист
#Munarmedia #Құрылтай #ҚұрылтайСайлауы #Қазақстан #ҚоғамдықКелісім #Бірлік #АзаматтықЖауапкершілік #СаясиЖаңғыру #Қоғам #Қазақстан2026