Munarmedia.kz.10.07.2025 /Астана/-2020 жылы, әлемді әлі пандемия шырмап үлгермеген шақта, Қазақстан бірегей мәдени бастама көтерді – ұлы ойшыл, ақын Абай Құнанбайұлының шығармаларын он шет тіліне аудару жобасы жүзеге асырылды. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың қолдауымен өткен бұл жоба ұлт руханиятын жаһандық кеңістікке шығарудың маңызды қадамына айналды.
Осы бастаманың күтпеген жемісі – Абайдың өлеңдері мен өмірбаянын қамтыған итальян тіліндегі кітаптың Милан қаласындағы филолог, Данте шығармашылығының зерттеушісі Фьоренца Боскидің қолына түсуі еді. Бұл кездейсоқтық итальян әдебиетшісінің өмірінде жаңа мәдени арнаны ашып, қазақ поэзиясына деген шынайы қызығушылық оятты.
Дантеден – Абайға
Фьоренца Боски бұған дейін қазақ әдебиеті жайлы дерлік ештеңе білмегенін жасырмайды. Қазақ келінінен сыйға алған Абай жинағы оның бұл олқылығын толтырғандай болды.
«Мен оны аса қызығушылықпен оқи бастадым», – дейді ол.
Қазақ тілін білмегендіктен, ол Абайды итальян тіліне аударылған нұсқадан таныды. Бұл, әрине, поэзиядағы ұйқас, дыбыстық өрнек, семантикалық байлық секілді нәзік қырлардың жойылуына әкелді. Дегенмен, Фьоренца пікірінше, ұлы ақынның терең философиясы мен адамзатқа ортақ ойлары тіпті аудармада да сезіледі.
«Егер ақын ұлы болса, тіпті аударма арқылы да оның жан дүниесінің тереңдігін және идеясының мәнін түсінуге болады», – дейді филолог.
Абай жайлы итальян тілінде дерек аз болғандықтан, ол ағылшын және орыс тіліндегі мақалаларға жүгінген. Достарының көмегімен аударған мәтіндер оның ізденісін жалғастыруға серпін берді.
Жүректі тербеген жырлар
Фьоренца Абайдың өлеңдерін тек әдеби мұра ретінде ғана емес, тұтас бір халықтың рухани айнасы деп бағалайды.
«Абайдың поэзиясы оның халқының тарихымен, мәдениетімен біте қайнасқан. Бұл өлеңдер қазақтың жанын ғана ашпайды, олар барлық дәуірдің, барлық халықтың адамына үн қатады», – дейді ол.
Ақын шығармашылығына деген осы ықыласы Фьоренцаны Еуропадағы беделді мәдени басылым – Linea Tempo журналына мақала жазуға алып келді. Жарияланым екі бөлімнен тұрады: алғашқысы биыл көктемде жарық көрді, ал екіншісі – Абайдың 180 жылдық мерейтойына орай тамыз айында шығуы тиіс.
Мақала мынадай жолдармен басталады:
«Тілінде, тарихында, дәстүрінде және мәдениетінде бізден алшақ тұрған халықтың поэзиясына жақындау – оның жанына апарар есікті ашу әрі өз жаныңда белгісіз көкжиектерді көретін терезе табу».
Қазақ мәдениеті – Италияға беймәлім қазына
Фьоренца үш жыл бұрын Алматыда болып, қазақ қонақжайлылығын өз көзімен көрген.
«Абай жырлағандай, табиғатты сүю, дәстүр мен отбасының қадірін білу, үлкенді құрметтеу, ұлт мақтанышын сезіну – мен Қазақстанда танысқан басты құндылықтар», – деп еске алады ол.
Оның айтуынша, қазақ мәдениеті Италияда әлі де аз танылады. Бірақ сапалы аудармалар мен мәдени жобалар арқылы бұл бағытты жандандыруға болады. Милан қаласында қазақстандықтар саны артып келе жатқаны да мәдени байланыстарды кеңейтуге мүмкіндік бермек.
Боскидің пайымдауынша, экология тақырыбына бейім еуропалық жастар көшпелі өмір салты мен табиғатпен үйлесімді өмір сүру философиясына ерекше қызығушылық танытуы мүмкін.
Алдағы жоспарлар
Фьоренца өзінің мақаласы Абайға деген қызығушылықты Еуропада арттырады деп сенеді.
«Журнал жылына үш рет шығады. Менің эссем екі бөлікке бөлінді: біріншісі сәуірде жарық көрді, екіншісі тамызда жарияланады. Жақын айларда әріптестерімнен пікір күтемін», – дейді филолог.
Абаймен танысу Фьоренца үшін жаңа мәдени кеңістікке жол ашты. Енді ол Орталық Азия әдебиетінің заманауи аудармаларын іздеуге ниетті. Оның айтуынша, тіл кедергісі мәдени алмасудағы ең үлкен тосқауыл болып отыр.
Абай шығармашылығы – тек қазақ халқының рухани мұрасы емес, бүкіл адамзатқа ортақ мәдени қазына. Италиялық филологтың жеке тәжірибесі соның дәлелі. Бұл оқиға Қазақстанның мәдени дипломатиясы үшін маңызды – ол әлемнің алыс түкпіріндегі адамдарды да қазақ сөз өнерімен табыстыра алады.