Munarmedia.kz 02.03.2026 /Astana/ – . Сарапшылар бұл жағдайды «мұнай бағасы үшін орасан зор соққы» деп бағалап отыр. Негізгі түйін – Ормуз бұғазы. Дәл осы тар өткел Таяу Шығыстан әлемдік нарыққа энергия ресурстары жеткізілетін басты бағыт саналады.
Қызығы сол, жаһандық экономика жаңа қақтығысқа салыстырмалы түрде тұрақты күйде қадам басты. Халықаралық валюта қоры қаңтар айындағы болжамында 2026 жылы әлемдік экономиканың өсімі 3,3% болады деп күткен. Жаһандық инфляция 3,8%-ға дейін баяулайды деген үміт бар еді. Жыл басында бірқатар елдердің қор индекстері тарихи максимумдарға жетті.
Алайда Иранға жасалған шабуыл және оған жауап соққылар Таяу Шығысты толыққанды соғыс алаңына айналдыру қаупін арттырды. Бұл өңір – мұнай өндіру мен экспорттаудың стратегиялық орталығы. Сондықтан басты қауіп – жеткізілімнің үзілуі.
Ормуз бұғазы арқылы күн сайын шамамен 15 млн баррель мұнай және сұйытылған табиғи газ тасымалданады. Бұл – теңіз арқылы жеткізілетін әлемдік энергия көлемінің кемінде бестен бірі.
Иран тарапынан бұғазды жабу қаупі айтылғаннан кейін 150-ге жуық танкер бұғаз сыртына аялдағаны хабарланды. Кемелердің біріне Оман жағалауында шабуыл жасалған. Егер бұғаз ұзақ уақытқа жабылса, бұл әлемдік нарық үшін ауыр соққы болмақ.
Financial Times пен The Economist талдауларына сүйенсек, екі негізгі сценарий бар.
Бірінші сценарий – Ормуз арқылы тасымал толық әрі ұзақ уақытқа тоқтайды. Бұл жағдайда мұнай бағасы барреліне 100 доллардан асып кетуі мүмкін. Қазірдің өзінде Brent маркасы 73 долларға жақындап, жеті айлық максимумға жетті.
Жыл басында сарапшылар керісінше, артық ұсыныс болады деп болжаған. Халықаралық энергетикалық агенттік 2026 жылы тәулігіне 3,7 млн баррель артық ұсыныс болуы мүмкін деген еді. Алайда соғыс қаупі бұл болжамдарды жоққа шығарды.
Екінші сценарий – бұғаз толық жабылмайды, тек иран мұнайы нарықтан уақытша шығады. Бұл жағдайда баға 80 доллар шамасында тұрақтауы ықтимал.
Сонымен қатар ОПЕК+ сәуірде өндірісті тәулігіне 206 мың баррельге арттыратынын мәлімдеді. Бұл нарықты тыныштандыруға бағытталған қадам.
АҚШ бүгінде энергия бойынша айтарлықтай өзін-өзі қамтамасыз етеді: 2024 жылы тұтынылған энергияның тек 17%-ы импортталған. Алайда әлемдік баға өсімі бензин құнын қымбаттатып, инфляцияны күшейтуі мүмкін.
Егер баррель 100 долларға жетсе, жылдық инфляция 4%-дан асып кетуі ықтимал. Бұл Федералдық резерв жүйесі үшін пайыздық мөлшерлемені төмендету жоспарын кейінге шегеруі мүмкін.
Қытай Ормуз арқылы өтетін мұнайдың негізгі тұтынушысы. Бұғазбен тасымалданатын шикізаттың 80%-дан астамы Азияға бағытталады. Қытай, Үндістан, Жапония және Оңтүстік Корея мұнай бағасының өсуінен тікелей зардап шегеді.
Brent бағасының 100 долларға жетуі жаһандық инфляцияны қосымша 0,6–0,7 пайыздық тармаққа өсіруі мүмкін.
Еуропалық орталық банк инфляция 1,7% деңгейінде екенін ескерсек, саясатты түбегейлі өзгертуге асықпауы мүмкін. Бірақ энергия бағасының көтерілуі өндіріс шығындарын арттырады.
Ресей үшін жағдай екіұшты. Бір жағынан, Иран – Мәскеудің одақтасы. Екінші жағынан, жоғары баға ресейлік мұнайға сұранысты арттыруы мүмкін.
Bloomberg шолушысы Хавьер Блас мұнайдың қымбаттауы Кремль үшін экономикалық тұрғыдан тиімді болуы ықтимал екенін жазады.
Соғыс қаржы нарықтарына қосымша қысым түсіреді. АҚШ-та банктер мен технологиялық компаниялар акциялары құлдырап жатыр. Инвесторлар геосаяси тұрақсыздықтың ұзаққа созылуынан қауіптенеді.
Дегенмен кейбір сарапшылар әлемдік экономиканың соңғы жылдары түрлі күйзелістерге қарамастан төзімділігін көрсеткенін айтады.
Ормуз бұғазы жабыла ма, жоқ па – алдағы айлардың басты сұрағы. Егер тасымал тоқтаса, мұнай бағасы 100 долларға жетуі әбден мүмкін. Ал бұл инфляцияны күшейтіп, орталық банктердің саясатын күрделендіріп, жаһандық экономиканың өсімін баяулатуы ықтимал.
Жаңа соғыс тек аймақтық текетірес емес, әлемдік нарықтардың болашағына әсер ететін факторға айналып отыр.