Munarmedia.kz.03.09.2026.ASTANA— АҚШ Иранды халықаралық экономикадан оқшаулауға бағытталған жаңа санкциялық науқанын күшейтіп жатыр. Вашингтон «Operation Economic Outcast» («Экономикалық аластату») деп атаған науқан аясында Тегеранмен қаржылық және сауда байланысын сақтап отырған елдер мен компанияларға қысымды арттыруда.
АҚШ Қаржы министрі Скотт Бессент 24 тамызда басталған операцияның мақсаты Иранның әлемдік қаржы жүйесіндегі экономикалық байланыстарын үзу екенін мәлімдеді. Вашингтон Иранмен жұмыс істейтін үшінші елдер мен компанияларға қатысты екінші деңгейлі санкциялар қолданылуы мүмкін екенін ескертті.
АҚШ-тың жаңа шаралары мұнай, кеме қатынасы, авиация, алтын, технология және цифрлық активтер секілді салаларды да қамтиды. Сонымен қатар Иранның қаржылық операцияларына қатысатын ұйымдарға санкциялық қысым күшейтіліп жатыр.
Орталық Азия үшін Иранның маңызы қандай?
Вашингтонның қысымы Орталық Азия мемлекеттері үшін ерекше мәселе туындатады. Өйткені теңізге тікелей шығатын жолы жоқ Қазақстан, Өзбекстан және Түрікменстан үшін Иранның порттары мен көлік дәліздері халықаралық нарықтарға шығудың балама бағыттарының бірі болып саналады.
Иранның Бендер-Аббас және Чабахар порттары Парсы шығанағы мен Үнді мұхитына шығуға мүмкіндік береді. Бұл бағыттар Орталық Азия елдерінің көлік-логистикалық әлеуетін әртараптандыру тұрғысынан маңызды.
Қазақстан да Иран арқылы өтетін көлік бағыттарына қызығушылық танытып келеді. Атап айтқанда, «Солтүстік–Оңтүстік» халықаралық көлік дәлізі Үндістан, Иран, Каспий маңы және Ресей бағыттарын байланыстыратын маңызды транзиттік жоба ретінде қарастырылады.
Қазақстанның Иранмен экономикалық байланысы Еуразиялық экономикалық одақ шеңберіндегі қатынастармен де байланысты. 2025 жылғы мамырда Иран мен ЕАЭО арасындағы еркін сауда туралы келісім күшіне енді. Ұйым құрамына Қазақстан, Ресей, Беларусь, Армения және Қырғызстан кіреді.
Вашингтон мен өңір елдерінің мүдделері қай жерде түйіседі?
АҚШ-тың санкциялық саясаты Орталық Азия мемлекеттерін екі бағыттың арасында қалдыруы мүмкін.
Бір жағынан, аймақ елдері АҚШ-пен қаржы және сауда байланыстарын сақтауға мүдделі. Долларлық қаржы жүйесіне қолжетімділікті жоғалту немесе екінші деңгейлі санкцияларға ұшырау халықаралық есеп айырысу мен инвестициялық жобаларға елеулі қиындық келтіруі ықтимал.
Екінші жағынан, Иранмен байланыстарды күрт тоқтату Орталық Азия елдерінің көлік-логистикалық және сауда жоспарларына кері әсер етуі мүмкін.
Вашингтон әзірге Иранмен сауда жасайтын барлық мемлекетке бірдей нақты санкция енгізген жоқ. Сарапшылар АҚШ-тың жаңа стратегиясында негізгі мәселенің бірі — Иранмен ірі экономикалық байланысы бар елдерді, соның ішінде Қытайды, өз талаптарына қаншалықты көндіре алатыны екенін атап өтеді.
«Экономикалық аластату» науқаны күшейе ме?
АҚШ Қаржы министрлігі Иранның халықаралық қаржы байланыстарын барынша шектеуді көздейтінін ашық мәлімдеді. Сонымен бірге Вашингтон басқа елдерге Иранмен экономикалық қарым-қатынасты қысқарту туралы дипломатиялық қысым көрсетіп жатыр.
Бұл жағдай Орталық Азия елдері үшін сыртқы экономикалық саясаттағы тепе-теңдікті сақтаудың маңызын арттырады. Қазақстан мен өңірдегі басқа мемлекеттер бір мезетте Ресеймен, Қытаймен, АҚШ-пен, Еуропалық одақпен және Иранмен қарым-қатынасын ескеруге мәжбүр.
Сондықтан Иранға қатысты жаңа санкциялық науқан тек Тегеранның экономикасына ғана емес, Орталық Азияның транзиттік жоспарлары мен сыртқы сауда бағыттарына да ықпал етуі мүмкін.
Алдағы кезеңде аймақ елдерінің алдында негізгі міндеттердің бірі — санкциялық тәуекелдерді азайта отырып, халықаралық көлік дәліздерін дамыту және экономикалық байланыстарды әртараптандыру болып қала береді.
#Munarmedia #Астана #Қазақстан #ОрталықАзия #АҚШ #Иран #Санкциялар #Экономика #Сауда #Транзит #СолтүстікОңтүстік #Геосаясат #ХалықаралықҚатынастар