Munarmedia.kz 24.01.2026 /Астана/ 2026 жылды ресейлік үгіт-насихат өкілдері Кремльдің неоимпериялық, агрессивті талаптарын ашық жариялаудан бастады. Атап айтқанда, Кавказ бен Орталық Азия елдерінің егемендігінен айыру жөніндегі қорқытулар айтылды. Бұл мәлімдемелер біреулерді үрейлендірсе, Ресейдің саяси дәстүрлерінен бейхабар жандар үшін таңданыс тудырды. Алайда тарихқа көз жүгіртсек, мұндай риторика Мәскеу үшін қалыпты құбылыс, яғни оның дәстүрлі modus operandi — әрекет ету тәсілі екені анық көрінеді.
Ресейлік империализмнің тарихи табиғаты әртүрлі қырынан зерттеліп келеді. Жақында бұл тақырып украиналық автор Kuzari-дің еңбегінде кеңінен талданып, жұртшылық назарына ұсынылды.
2026 жылғы 11 қаңтарда Кремльге жақын тележүргізуші Владимир Соловьевтің мәлімдемелері қоғамда кең талқыланды. Ол АҚШ-тың Венесуэладағы әрекеттерін мысалға келтіре отырып:
«Халықаралық құқықты елемеуге болады. Егер ұлттық қауіпсіздігіміз үшін Украинада арнайы әскери операция бастау қажет болса, неге біз ықпал аймағымыздағы басқа нүктелерде де осындай операциялар жүргізе алмаймыз? Армениядан айырылу — орасан мәселе. Орталық Азиядағы жағдай да сондай ірі проблема. Біз мақсат-міндеттерімізді нақты тұжырымдауымыз керек. Ойын аяқталды», — деді.
Келесі күні «орыс әлемі» идеологиясының басты насихатшыларының бірі Александр Дугин одан да радикалды пікір білдірді:
«Арменияның, Грузияның, Қазақстанның, Өзбекстанның егемен мемлекет ретінде өмір сүруімен келісу мүмкін емес. Олар не біздің лагерьде болады, не Батыс пен Қытайдың плацдармына айналады», — деді ол. Сондай-ақ қазіргі жағдайда «Ресей империя екенін жариялап, халықаралық құқықтан бас тартудан басқа жол жоқ» екенін айтты.
Қоғамдық кеңістікте бұл тұлғалар Кремльмен тығыз байланысты адамдар ретінде сипатталады. Владимир Соловьев Ресей президенті әкімшілігі ұйымдастыратын іс-шараларға тұрақты қатысып келеді, ал 2025 жылғы қаңтарда Владимир Путин оған «Ресейдің еңбек сіңірген журналисі» атағын жеке өзі тапсырған.
Ал Александр Дугин — ықпалы әлдеқайда терең әрі күрделі фигура. Батыс медиасында оны жиі «Путиннің миы» деп атайды. Сарапшылардың пікірінше, Дугиннің идеялары 2014 жылы Қырымды аннексиялау мен 2022 жылы Украинадағы соғысты бастау туралы шешімдерге әсер еткен.
Осы екі тұлғаның ресми Мәскеумен байланысын ескере отырып, олардың мәлімдемелерін жеке пікір ретінде қарастыру қиын. Бұл — Ресейдің мемлекеттік ұстанымының көрінісі. Өйткені XIV ғасырда қалыптасқан империялық логика бүгінге дейін РФ сыртқы саясатының құрылымдық негізі болып отыр. Ресей посткеңестік кеңістікті әлі де өз ықпал аймағы ретінде қабылдап, көрші елдердің егемендігіне немқұрайлы қарайды.
Бұл үрдістер украиналық автор Kuzari-дің «Жоғалған өркениет – байқалмай қалған апат» атты еңбегінде жан-жақты талданады. Автор XIV ғасырдан бастап Мәскеу билігінің империялық модельді қалай қалыптастырғанын, діни легитимация арқылы өз үстемдігін қалай қасиеттендіріп, аумақтық экспансияны ақтағанын дәлелдермен көрсетеді.
Мәскеу мұсылман Шығысқа экспансияны «дінді қорғау» және «православиелік әлемді кеңейту» қажеттілігімен түсіндіріп, өзін «кәпірлерге» қарсы қойды. 2026 жылғы қаңтардағы ресейлік пропагандистердің ашық мәлімдемелері Ресейдің сыртқы саясаты әлі де империялық амбицияларға негізделгенін айқын көрсетті.
Кітапта атап өтілгендей, «православ христиандар» мен «татар жеріндегі бусурмандар» арасындағы антитеза Еділ бойын, Сібірді, Орталық Азия мен Кавказды қамтитын кең ауқымды экспансияны ақтауға мүмкіндік берді.
Геосаяси тұрғыдан алғанда, бұл еңбекте Оңтүстік Кавказды ғана емес, Шығыс Еуропа мен Орталық Азияның қазіргі этникалық және саяси картасын айқындаған тарихи процестер жаңаша пайымдалады. Мыңдаған дереккөздерге сүйене отырып, армян-түркі қақтығысының бастапқы себептері мен жасырын катализаторлары терең ашылады.
Бұл көзқарас аймақтағы және Ресейдегі ресми тарихи интерпретациялардан айтарлықтай ерекшеленеді. Кітаптың басты ерекшелігі — кавказдық түркілердің бір субэтносының тарихын әзербайжан немесе түрік дереккөздеріне сүйенбей, армян, француз және ресейлік материалдар арқылы қалпына келтіруі.
Автор ұсынған бұл жаңа, кешенді көзқарас Украинадағы соғыс, армян-әзербайжан және армян-түрік қарым-қатынастарының қалыпқа келу перспективалары, сондай-ақ Ресей мен Батыс арасындағы шиеленістің күшеюі жағдайында, әсіресе Орталық Азия мен Оңтүстік Кавказ үшін ерекше өзектілікке ие болып отыр.