Munarmedia.kz 23.01.2026 /Астана/- өткен Дүниежүзілік экономикалық форум тек экономикалық мінбер ғана емес, үлкен геосаяси келісімдердің сахнасына айналды. Дәл осы алаңда АҚШ президенті Дональд Трамптың бастамасымен құрылған Бейбітшілік кеңесінің жарғысына Қазақстан мен Өзбекстан басшылары қол қойды. Бұл қадам Орталық Азия елдерінің сыртқы саясаттағы бағытына қатысты сұрақтарды қайта күн тәртібіне шығарды.
АҚШ ұсынған жаңа ұйымның құрылтай рәсімі символикаға толы өтті. Мемлекет басшылары Трамптың алдына кезек-кезек шығып, құжатқа қол қойды. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев америкалық лидермен өзгелерге қарағанда ұзақ сөйлесіп, оның «ақылға қонымды саясат» ұстанымына сәттілік тіледі. Сонымен қатар Трамптың «365 күн – 365 жеңіс» атты баяндамасында Қазақстанның Авраам келісімдеріне қосылуы «177-жеңіс» ретінде көрсетілгеніне назар аудартты.
Трамп бұл қолдауды ерекше ықыласпен қабылдап, Тоқаевты иығынан қағып, ризашылығын білдірді. Осындай «әкелік» қимыл Өзбекстан президенті Шавкат Мирзиёевке де, Армения премьері Никол Пашинянға да жасалды. Бұл көрініс біреулерге достық ишара болып көрінсе, енді біреулер үшін иерархия мен тәуелділіктің символы іспетті әсер қалдырды.
Өзбекстан президентінің баспасөз қызметі болса, бұл сәтке саяси реңк бермей, Бейбітшілік кеңесінің құрылуын елдің сыртқы саясаттағы басымдықтарымен үйлеседі деп бағалады. Ресми Ташкент өзін жаңа ұйымның негізін қалаушылардың бірі ретінде көрсетіп, халықаралық ынтымақтастыққа дайын екенін мәлімдеді.
Алайда рәсімнің сыртындағы шындық бұдан күрделірек. Трамп бұл кеңесті БҰҰ-мен бірлесе жұмыс істейтін, тіпті болашақта ең ықпалды халықаралық құрылымдардың біріне айналатын ұйым ретінде сипаттады. Ал оның серіктесі Стив Уиткофф кеңестің қызметі тек Газа секторымен шектелмей, өзге өңірлерге де таралатынын ашық айтты. Яғни, сөз жүзіндегі «бейбітшілік» нақты саяси ықпал құралына айналуы әбден мүмкін.
58 елге шақыру жіберіліп, 19 мемлекет жарғыға қол қойған бұл ұйым – Трамптың әлемдік саясаттағы жаңа рычагы. Ал тұрақты мүшелік үшін 1 миллиард доллар көлеміндегі жарна талабы бастаманың моральдық емес, прагматикалық сипатын аңғартады.
Осы тұста ең өткір сұрақ туындайды:
Бұл миллиардтарды кім төлейді?
Қазақстан мен Өзбекстан басшылары Вашингтонмен қарым-қатынасты нығайтуды көздеп отыр ма, әлде Трамптың жеке геосаяси амбициясын қаржыландыруға келісіп отыр ма? Бұл қаражат салық төлеушілердің қалтасынан шыға ма, әлде болашақ ұрпақтың мойнына жүк болып ілінер ме?
Ирониясы сол – дәл осы кезде АҚШ билігі Өзбекстан азаматтарын Мексика шекарасынан күштеп депортациялауды жалғастырып отыр. Ташкентке бағытталған төртінші рейс кездейсоқтықтан гөрі үрдіске ұқсайды. Ал ресми Ташкент бұл әрекеттерді «алдын ала жоспарланған» деп сабырмен түсіндіріп келеді.
Бір жағында – Вашингтондағы салтанатты рәсім, жылы сөздер мен иық қағысулар. Екінші жағында – өзбек мигранттарының қорланған күйде елге қайтарылуы. Бұл қарама-қайшылық Орталық Азия елдерінің АҚШ-пен қарым-қатынасының шынайы бағасын көрсетпей ме?
Трамптың мақсаты айқын: әлемге ықпал ететін жаңа құрылым құру немесе, кем дегенде, әр қатысушыдан қомақты қаржы жинау. Ал Тоқаев пен Мирзиёевтің таңдауы – қысқа мерзімді дипломатиялық ұпай ма, әлде ұзақ мерзімді тәуелділік пе – оны уақыт көрсетеді.
Бірақ бір нәрсе анық: Давоста қол қойылған құжаттар тек бейбітшілік туралы емес. Олар Орталық Азияның геосаяси бағыты мен дербестігіне қатысты үлкен сұрақтарды бірге ала келді.