Munarmedia.kz 02.03.2026 /Astana/ – Ақпан айының ортасында Қазнетте қар жамылған далада маңғаздана жүрген бизондардың видеосы кеңінен тарады. Қалың жұртты айбарлы жануарлар таңғалдырды. Алайда көпшіліктің көкейінде бір сұрақ туды: бизондар Қазақстан даласына қайдан келді?
Бұл сұрақтың жауабы – елде жүзеге асып жатқан сирек жануарларды қайта жерсіндіру (реинтродукция) бағдарламаларында. Тілшіміз Экология және табиғи ресурстар министрлігінен осы және өзге де жобалар туралы мәлімет сұрап білді.
Бизондар: даланың жаңа тұрғыны
Қазақстанға әкелінген жануарлар – еуропалық зубр, яғни Еуропалық зубр. Бұл – кезінде жойылып кете жаздаған, қазір қорғауға алынған сирек түр.
Мамандардың айтуынша, зубрларды Қазақстанға әкелудегі мақсат – далалық экожүйені қалпына келтіру және биоалуантүрлілікті арттыру. Ірі шөпқоректілер табиғи жайылымдарды реттеп, өсімдік жамылғысының жаңаруына ықпал етеді.
Жобалар аясында жануарлар арнайы қорғалатын аумақтарға кезең-кезеңімен жіберіліп жатыр. Олар алдымен бейімделу орталықтарында ұсталып, кейін табиғи ортаға шығарылады.
Тұран жолбарысы: тарихи әділеттілікті қалпына келтіру
Соңғы жылдары қоғамда ең көп талқыланған бастамалардың бірі – Тұран (Каспий) жолбарысын қайта жерсіндіру. Бұл жоба Тұран жолбарысы жойылып кеткен соң оның экологиялық орнын толтыру мақсатында қолға алынған.
Мамандардың түсіндіруінше, Қазақстан аумағына генетикалық тұрғыдан жақын Амур жолбарысы әкелінуі мүмкін. Жобаның негізгі алаңы – Іле-Балқаш мемлекеттік табиғи резерваты. Мұнда жемтік қоры көбейтіліп, инфрақұрылым дайындалуда.
Құлан, қарақұйрық және Пржевальский жылқысы
Қазақстанда бұған дейін де бірқатар жануарлар табысты жерсіндірілді:
Құлан – бірнеше өңірде популяциясы қалпына келіп келеді;
Қарақұйрық – шөл және шөлейт аймақтарда саны артып отыр;
Пржевальский жылқысы – әлемдегі соңғы жабайы жылқы түрі ретінде ерекше қорғауда;
Киік – соңғы жылдары популяциясы айтарлықтай көбейді.
Министрлік мәліметінше, болашақта басқа да сирек түрлерді қайта жерсіндіру мүмкіндігі қарастырылуда. Алайда әрбір жоба ғылыми негіздемеге, климаттық бейімділікке және экожүйелік тепе-теңдікке сай жүзеге асырылады.
Мамандардың айтуынша, басты мақсат – «экзотика әкелу» емес, тарихи ареалында жойылып кеткен немесе саны күрт азайған түрлерді қалпына келтіру.
Қазақстан даласында бизондардың пайда болуы – кездейсоқ құбылыс емес, жүйелі экологиялық саясаттың нәтижесі. Жолбарыстан бастап жабайы жылқыға дейінгі жобалар елдегі табиғи тепе-теңдікті сақтауға бағытталған.
Дегенмен кез келген реинтродукция қоғаммен ашық диалогты, ғылыми сараптаманы және ұзақмерзімді жауапкершілікті талап етеді. Табиғатты қалпына келтіру – бір реттік акция емес, ұрпақ алдындағы міндет.