Munarmedia.kz 10.07.2025 /Астана/-Украинадағы соғыс үшінші жылын еңсеріп отыр. Майдандағы да, дипломатиялық алаңдағы да қақтығыстар тараптарды шаршатқаны анық. Осы ретте Украина мен Еуропа одағы елдері жаңа, бір қарағанда компромисс іздегендей көрінетін бейбіт жоспарды ұсынды. Алайда бұл құжат Мәскеудің бұрынғы талабына қайшы келеді және қақтығысты шешу жолында жаңа саяси күрес алаңын ашып отыр.
9 тамызда Ұлыбританияда, АҚШ өкілдері қатысқан кездесуде таныстырылған ұсыныс үш негізгі принципке сүйенеді:
-
Алдымен атысты толық тоқтату – бұл қадам кез келген аумақтық немесе саяси шешімдерден бұрын жасалуы тиіс.
-
Паритеттік негіздегі аумақ алмасу – егер Украина бір өңірден әскерін әкетсе, Ресей де өз кезегінде басқа өңірден шығуы керек.
-
Қауіпсіздік кепілдіктері – соның ішінде НАТО-ға мүшелік мүмкіндігі – Киев белгілі бір аумақтық жеңілдіктерге барса ғана берілуі тиіс.
Бұл талаптар дипломатиялық тепе-теңдікті сақтауға ұмтылыс сияқты көрінгенімен, олардың орындалуы нақты саяси ерікке байланысты.
6 тамызда Дональд Трамптың арнайы өкілі Дэн Уиткоффпен кездесуде Владимир Путин Ресейдің негізгі шартын атады: соғысты толық тоқтату үшін Киев Луганск, Донецк және Қырымды Ресей аумағы ретінде мойындауы тиіс.
Бұл – Мәскеудің 2022 жылдан бері тұрақты ұстанымы. Алайда мұндай талапты орындау Украина Конституциясындағы аумақтық тұтастық қағидасын бұзумен тең және саяси тұрғыдан Зеленский үшін өзін-өзі саяси жоюмен бірдей.
Украина жағы Мәскеу ұсынған шартты қабылдамады. Президент Владимир Зеленскийдің сөзімен:
«Бізге қарсы кез келген шешім, Украинасыз қабылданған кез келген шешім – бейбітшілікке қарсы қадам. Олар – өлі шешімдер».
Бұл мәлімдеме тек қана ішкі аудиторияға емес, сонымен қатар Вашингтон мен Брюссельге бағытталған. Киев Батыс серіктестеріне: «Бізсіз біз туралы шешім қабылдамаңдар» деген месседж беріп отыр.
Алдағы сценарийлер: Аляскадағы саммит және белгісіздік
15 тамызда Аляскада Дональд Трамп пен Владимир Путиннің кездесуі өтпек. Кремль бұл кездесуді растады, ал CBS News дерегінше, оған Владимир Зеленский де қатысуы мүмкін. Егер үш тарап бір үстелге отыратын болса, бұл соғыстың алғашқы тікелей үшжақты диалогы болмақ.
Дегенмен, тәжірибе көрсеткендей, мұндай форматтағы кездесулер көбіне декларативті сипат алып, түпкілікті шешімге әкелмеуі мүмкін.
Украина мен ЕО ұсынған жаңа жоспар – соғыс алдындағы шынайылықты және қазіргі геосаяси ахуалды ескере отырып жасалған құжат. Бірақ оның жүзеге асуы үшін екі тарап та қазіргі «қызыл сызықтарынан» бас тартуы керек, ал бұл – ең қиын міндет.
Аляска саммиті жағдайды өзгерте ме, жоқ па – бұл тек кездесуден кейін белгілі болады. Әзірге бір нәрсе анық: тараптар бейбітшілікті тілегенімен, оған апарар жолда әлі де көп саяси, әскери және психологиялық кедергілер бар.