Munarmedia.kz 25.01.2026 /Астана/ Қызылорда қаласында өткен Ұлттық құрылтай барысында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев:
«Мен үшін, қазақ мемлекетінің басшысы ретінде, Тәуелсіздік – бәрінен биік» деген мәлімдеме жасады. Президент бұл сөзін спичрайтерлердің дайындаған мәтініне қатысты айтқан ескертумен байланыстырды.
Алайда аталған мәлімдеме қоғамдық кеңістікте бірқатар сұрақтар туындатты. Сарапшылар мен қоғам белсенділері бұл сөздердің мазмұны мен контекстіне назар аударып, оны екіұшты әрі нақты мазмұннан ада деп бағалады. Әсіресе Мемлекет басшысының саяси дербестігі туралы қоғамда бұрыннан айтылып келе жатқан пікірлер аясында бұл мәлімдеме қосымша талқылауға негіз болды.
Қоғамда Президенттің бұрынғы саяси элитаның ықпалынан толық арылған-арылмағаны, сондай-ақ сыртқы саяси орталықтарға тәуелділігі жөнінде әртүрлі көзқарастар бар. Осы тұрғыдан алғанда, «тәуелсіздік бәрінен жоғары» деген тұжырым нақты саясаттан гөрі риторикалық сипатта қабылданды.
Саяси талдаушылардың пікірінше, тәуелсіздік ұғымы — декларативті мәлімдемелермен емес, нақты институционалдық шешімдермен, басқару жүйесінің ашықтығымен және азаматтардың құқықтарын қорғаумен өлшенетін категория. Көптеген дамыған мемлекеттерде тәуелсіздік ұғымы саяси риториканың негізгі тақырыбына айналмайды, себебі ол мемлекеттің күнделікті басқару тәжірибесінде табиғи түрде көрініс табады.
Қоғамдық пікірде қазіргі таңда тәуелсіздік ұғымы кеңірек мағынада қарастырылады. Азаматтар оны сыртқы саясаттағы дербестікпен ғана емес, ішкі басқарудағы әділеттілікпен, заң үстемдігімен, сот тәуелсіздігімен, сөз бостандығымен және мемлекеттік аппараттың халық алдындағы жауапкершілігімен байланыстырады.
Сондай-ақ қоғамда сыбайлас жемқорлық, кадрлық саясаттағы жабықтық, билікке жақын топтардың ықпалы сияқты мәселелер тәуелсіздік туралы ресми ұрандармен үйлеспейді деген көзқарас бар. Осы тұрғыдан алғанда, азаматтар үшін тәуелсіздік — шенеуніктердің жауапсыздығынан, әділетсіз заңдардан және биліктің шамадан тыс өкілеттігінен азат болу ретінде қабылданады.
«Еститін мемлекет» тұжырымдамасы жарияланғанымен, мұндай мәлімдемелер қоғамның нақты әлеуметтік-экономикалық мәселелерімен қаншалықты үндесетіні туралы сұрақтар ашық күйінде қалып отыр. Сарапшылардың пайымдауынша, халықтың сенімін арттыру үшін символдық ұрандардан гөрі нақты реформалар мен жүйелі өзгерістер маңыздырақ.
Осылайша, Ұлттық құрылтайда айтылған тәуелсіздік туралы сөздер қоғамда идеологиялық мәлімдеме ретінде қабылданып, оның мазмұны мен практикалық мағынасы жөнінде кең талқылауға түрткі болды.