Munarmedia.kz 26.03.2026 /Astana/ — Жасанды интеллект дәуірінде микрочиптер жаһандық экономиканың жаңа стратегиялық саласына айналып отыр. Бұған дейін әлемдік нарықтағы негізгі факторлар ретінде мұнай, пайыздық мөлшерлемелер мен сауда баланстары қарастырылса, бүгінде мемлекеттер шағын кремний негізіндегі құрылғыларға қол жеткізу үшін ондаған миллиард доллар бөлуге мәжбүр.
Сарапшылар «деректер – жаңа мұнай» деген тұжырымды жиі айтады. Алайда бұл ұғымды толықтыра отырып, микрочиптерді цифрлық экономиканың «мұнай өңдеу зауыттары» деуге болады. Себебі оларсыз деректер, алгоритмдер және жасанды интеллект жүйелері жұмыс істей алмайды. Бұл туралы CMN.KZ экономикалық шолушысы Талгат Турганбек аналитикалық материалында атап өтеді.
Қазіргі технологиялық дәуірдің бір ерекшелігі — ең күрделі жасанды интеллект жүйелері XX ғасырдың ортасында ашылған кремний физикасына негізделген технологияларға тәуелді. Дегенмен дәл осы жасанды интеллекттің қарқынды дамуы жартылай өткізгіштер индустриясын жеделдетіп, оны әлемдік экономикадағы ең стратегиялық әрі саяси тұрғыдан сезімтал салалардың біріне айналдырды.
Салалық World Semiconductor Trade Statistics (WSTS) қауымдастығының болжамынша, 2026 жылы әлемдік микрочиптер нарығы шамамен 975 млрд долларға жетіп, бір жыл ішінде 25 пайыздан астам өсім көрсетуі мүмкін.
Аналитиктердің пікірінше, сала жаңа технологиялық суперцикл кезеңіне аяқ басып отыр. Бұл кезеңнің негізгі қозғаушы күші — жасанды интеллект.
Жалпы, жартылай өткізгіштер қазіргі цифрлық инфрақұрылымның негізін құрайды. Кез келген электрондық құрылғыда ондаған немесе жүздеген микрочип болады, ал күрделі жүйелер мыңдаған чиптерден тұрады.
Микрочиптердің негізгі қолданылу бағыттары мыналар:
— Жасанды интеллект және дата-орталықтар: ірі AI модельдерін оқыту үшін жоғары есептеу қуатын қажет ететін арнайы процессорлар (GPU және AI-чиптер) пайдаланылады;
— Тұтынушылық электроника: смартфондар, компьютерлер, теледидарлар мен тұрмыстық техника микропроцессорлар негізінде жұмыс істейді;
— Автокөлік өнеркәсібі: заманауи автокөліктерде 1000-нан 3000-ға дейін микрочип қолданылады;
— Телекоммуникациялар: 5G және болашақ 6G желілерінің дамуы жоғары өнімді микросхемаларға тәуелді;
— Қорғаныс және ғарыш саласы: қару-жарақ жүйелері, спутниктер мен зымырандар сенімділігі жоғары арнайы чиптерді пайдаланады.
Осының нәтижесінде жартылай өткізгіштер жаһандық экономиканың базалық инфрақұрылымына айналды. Сарапшылардың бағалауынша, бұл саладағы компаниялардың жиынтық нарықтық капитализациясы қазірдің өзінде 12 трлн АҚШ долларынан асып отыр.