Munarmedia.kz. 22.10.2026. ASTANA- Әлемдік саясатта кейде бір ғана кездесу туралы ақпараттың өзі халықаралық қатынастардың қай бағытқа бет алғанын аңғартады. АҚШ президенті Дональд Трамп, Ресей президенті Владимир Путин және Қытай төрағасы Си Цзиньпиннің ықтимал үшжақты саммиті туралы әңгіме де осындай маңызды саяси құбылыстардың бірі.
Егер мұндай кездесу шынымен ұйымдастырылып, онда стратегиялық мәселелер талқыланса, оның күн тәртібі Украинадағы соғысты тоқтату мәселесінен әлдеқайда кең болуы мүмкін.
Ядролық қаруды бақылау, әлемдік сауда, санкциялық саясат, Еуразиядағы қауіпсіздік және ірі державалардың өзара ықпал ету шекаралары келіссөздердің негізгі тақырыптарына айналуы ықтимал.
Алайда мұндай кездесудің саяси салмағын бағалау үшін бір маңызды жайтты естен шығармау қажет: үш көшбасшының бір үстел басына жиналуы әлемді бөлісу туралы келісім жасалды дегенді білдірмейді.
Бірақ олардың мұндай форматта кездесуге мүдделі болуының өзі қазіргі халықаралық тәртіптегі қайшылықтарды ашып көрсетеді.
Мәселенің түпкі мәні де осында. Әңгіме тек Украинадағы соғыс туралы емес. Әңгіме — XXI ғасырдағы әлемдік тәртіптің қандай қағидаларға сүйенетіні, оны кім қалыптастыратыны және шағын әрі орта державалардың тағдыры ірі державалардың өзара келісіміне қаншалықты тәуелді болуы мүмкін екені туралы.
Үш көшбасшы, үш стратегиялық мүдде
АҚШ, Ресей және Қытай — халықаралық саясаттың бағыт-бағдарына ықпал ете алатын, әскери, экономикалық және дипломатиялық әлеуеті жоғары державалар.
Бірақ олардың бір үстелге отыруы ортақ мақсаттары бар екенін білдірмейді. Керісінше, ықтимал саммиттің мәні — мүдделері өзара қайшы үш орталықтың белгілі бір мәселелер бойынша уақытша мәмілеге келу мүмкіндігінде.
Дональд Трамптың сыртқы саясаттағы ұстанымы көбіне келіссөз арқылы нақты пайдаға қол жеткізуге, экономикалық қысымды саяси құрал ретінде пайдалануға және халықаралық міндеттемелердің тиімділігін қайта қарауға негізделеді.
Оның көзқарасында Украинадағы соғысты тоқтату, Қытаймен сауда қатынастарын реттеу, Ресеймен стратегиялық диалог орнату және ядролық тәуекелдерді азайту бір-бірінен бөлек қарастырылатын мәселелер емес.
Бұлардың барлығы АҚШ-тың жаһандық бәсекедегі позициясын нығайтуға бағытталған кең ауқымды саясаттың құрамдас бөліктері болуы мүмкін.
Мәскеудің мақсаты өзгеше. Ресей үшін Украинадағы соғыстың нәтижесі тек әскери операцияның аяқталуымен өлшенбейді. Мәскеу соғыстан кейінгі қауіпсіздік архитектурасын өз мүддесіне сай өзгертуге, Батыспен қатынастарды қайта қалыпқа келтіруге және Ресейдің бұрынғы кеңестік кеңістіктегі ықпалын сақтауға мүдделі.
Сондықтан Кремль үшін ең тиімді нәтиже — әскери қимылдардың тоқтауымен ғана шектелмей, Ресейдің саяси және аумақтық талаптарының белгілі бір дәрежеде мойындалуына жол ашатын келісімге қол жеткізу.
Алайда мұндай мақсаттың болуы оның халықаралық құқық тұрғысынан заңды екенін білдірмейді.
Ал Қытайдың стратегиялық есебі бұдан да күрделі.
Бейжің АҚШ-пен тікелей әскери қақтығысқа бармай-ақ, өзінің экономикалық, технологиялық және дипломатиялық ықпалын кеңейтуге ұмтылады.
Қытай үшін тұрақты халықаралық сауда, энергетикалық қауіпсіздік, технологиялық дербестік және АҚШ-пен бәсекеде стратегиялық басымдықтарды сақтау аса маңызды.
Осы тұрғыдан алғанда, Пекин Мәскеумен қарым-қатынасын сақтай отырып, Вашингтонмен де келіссөз жүргізуге мүдделі болуы мүмкін.
Бірақ бұл Қытай Ресейдің барлық бастамасын қолдайды немесе АҚШ-пен ортақ геосаяси жобаға қатысуға дайын деген сөз емес.
Демек, ықтимал саммиттің негізгі ерекшелігі — үш державаның бір мақсатқа жұмылуында емес, әрқайсысының өз мүддесін қорғау үшін ортақ келіссөз алаңын пайдалануға тырысуында.
Баяжума Асылбек
саяси сарапшы