Munarmedia.kz.29.08.2026.ASTANA – Қазақстан, Өзбекстан және Әзербайжан АҚШ-қа Қытай тауарларының қолданыстағы баж салығын айналып өтіп, қайта экспортталуы мүмкін елдер қатарында аталды.
АҚШ Ақ үйінің Сауда және өндірістік саясат жөніндегі басқармасы «The Great Transshipment Scam» («Ірі транзиттік алаяқтық») атты есеп жариялаған. АҚШ әкімшілігінің өкілі Питер Наварро 13 тамыздағы Ақ үй алдындағы брифинг барысында бұл құжатты оның басқармасы әзірлегенін растаған. (Roll Call)
Есепте 40-тан астам мемлекет Қытайдан келетін тауарлардың АҚШ-қа қолданыстағы тарифтерді айналып өтіп жеткізілуіне байланысты тәуекелі жоғары бағыттар ретінде қарастырылғаны айтылады.
Қазақстан, Өзбекстан және Әзербайжан құжатта «Белдеу және жол» бастамасының құрлықтағы тораптары ретінде сипатталған елдер тобына енгізілген. Бұл бағыттарда жүктерді қайта тиеу, шоғырландыру және құрлықтағы маршруттардан теңіз бағыттарына ауыстыру секілді логистикалық операциялар жүзеге асырылуы мүмкін деген баға берілген.
Вашингтонның алаңдаушылығы неде?
АҚШ тарапының негізгі алаңдаушылығы – Қытайда өндірілген тауарлардың үшінші мемлекеттер арқылы қайта экспортталып, АҚШ-тың импорттық баждарын айналып өту ықтималдығы.
Бұл мәселе Орталық Азия елдері үшін де маңызды. Қазақстан мен Өзбекстан соңғы жылдары Қытаймен сауда-экономикалық байланыстарын және көлік-логистикалық ынтымақтастығын кеңейтіп келеді.
Қазақстанның географиялық орналасуы оны Қытай–Еуропа бағытындағы құрлықтық тасымалдар үшін маңызды транзиттік буындардың біріне айналдырады.
Осыған байланысты Вашингтонның жаңа ұстанымы Орталық Азиядағы көлік дәліздері мен сыртқы сауда бағыттарына қосымша назар аударуы мүмкін.
«Хорезм жобасы» туралы ақпарат қаншалықты рас?
Есептің жариялануы Орталық Азияның ақпараттық кеңістігінде АҚШ-тың Қытайдың өңірдегі экономикалық ықпалын шектеуге бағытталған ұзақ мерзімді стратегиясы туралы түрлі болжамдардың таралуымен тұспа-тұс келді.
Әлеуметтік желілер мен жекелеген ақпараттық ресурстарда АҚШ-тың «Project Khorezm» немесе «Хорезм жобасы» деп аталатын стратегиясы бар деген мәліметтер тарауда.
Оған сәйкес, АҚШ Орталық Азия елдеріндегі Қытай инвестицияларына қарсы ақпараттық және экономикалық қысымды күшейтіп, балама логистикалық бағыттарды қолдауы мүмкін деген болжам жасалады.
Алайда қазіргі таңда аталған «Хорезм жобасының» АҚШ үкіметі бекіткен ресми стратегия немесе мемлекеттік бағдарлама екендігін растайтын сенімді ашық дерек жоқ.
Сондықтан бұл ақпаратты әзірге ресми расталмаған болжам ретінде қарастырған жөн.
Қазақстан үшін бұл нені білдіреді?
АҚШ-тың Қытай тауарларының қайта экспортталуына қатысты бақылауды күшейтуі Қазақстан үшін бірнеше бағытта маңызды болуы мүмкін.
Біріншіден, экспорттық-импорттық операцияларға қойылатын бақылау талаптары күшеюі ықтимал.
Екіншіден, қазақстандық компанияларға Қытайдан келетін тауарлардың шығу тегі мен соңғы бағыттарын нақты растау қажеттілігі артуы мүмкін.
Үшіншіден, Қазақстанның транзиттік әлеуеті мен халықаралық көлік дәліздерінің геосаяси маңызы одан әрі өсе түседі.
Бұл ретте Қазақстан үшін Қытаймен экономикалық ынтымақтастықты сақтай отырып, АҚШ және Еуропа нарықтарының талаптарын да ескеру маңызды.
Қытайдың Орталық Азиядағы экономикалық белсенділігі жоғары деңгейде қалып отыр. Мәселен, Өзбекстанның Хорезм өңірінде шетелдік инвестициямен бірқатар ірі жобалар жүзеге асырылып жатыр. Олардың қатарында Қытайдың Sinopec компаниясы қатысатын құны 6 млрд долларлық тұрақты авиациялық отын өндіру жобасы да бар. (Президент Узбекистана)
Осы жағдай Орталық Азия елдерінің Қытаймен экономикалық байланыстарының ауқымды екенін көрсетеді.
Сондықтан АҚШ-тың Қытай тауарларының қайта экспортталуына қатысты саясаты өңір елдері үшін тек сауда мәселесі емес, сонымен бірге геосаяси және логистикалық факторға айналуы мүмкін.
Алдағы уақытта Қазақстанның алдында екі маңызды міндет тұр: бір жағынан, транзиттік және сауда мүмкіндіктерін кеңейту, екінші жағынан, халықаралық сауда ережелерін бұзуға байланысты тәуекелдерге жол бермеу.
#Munarmediakz #Астана #Қазақстан #АҚШ #Қытай #ОрталықАзия #Сауда #Транзит #Экспорт #Импорт #Логистика #БелдеуЖәнеЖол #Геосаясат #Экономика #ҚайтаЭкспорт