Munarmedia.kz 12.03.2026 /Astana/ – Иран төңірегіндегі шиеленістің ушығуы және Парсы шығанағы аймағындағы жағдайдың күрделенуі Орталық Азия елдеріндегі саяси және экономикалық ахуалға елеулі ықпал етуі мүмкін.
Бұл пікірді ресейлік қытайтанушы әрі саяси сарапшы Николай Вавилов өңірлік дағдарыстың ықтимал салдарын түсіндіре отырып білдірді.
Сарапшының айтуынша, қалыптасқан жағдай аясында аймақтағы әрбір мемлекет ішкі саяси ахуалы мен геосаяси байланыстарына қарай әртүрлі реакция танытады.
Оның пікірінше, бұл үдерісте Түрікменстанның рөлі ерекше болуы ықтимал. Сарапшы аталған ел Қытайдың көлік-экономикалық стратегиясында маңызды буынға айналуы мүмкін екенін айтады.
«Түрікменстан, сірә, Қытайдың жаңа көлік дәлізін қалыптастыруда негізгі бағыттардың біріне айналады. Алайда шекаралық аймақтардағы ұлттық азшылықтар бұл үдеріске белгілі бір деңгейде кедергі келтіруі мүмкін», – деді Вавилов ішкі тұрақсыздық факторларына меңзей отырып.
Ал Тәжікстандағы жағдай біршама күрделірек болуы мүмкін. Сарапшының пайымынша, өңірдегі өзгерістер аясында бұл ел елеулі психологиялық әрі саяси қысымға тап болуы ықтимал. Дегенмен көршілес Ауғанстан басты өзгеріс көзіне айналмайды.
«Ауғанстан үшін айтарлықтай өзгеріс болмайды. Алайда Қытай мен Үндістан оның Иранға қарсы қандай да бір әрекетке баруына жол бермеуге тырысады», – деді талдаушы.
Сарапшының айтуынша, аймақтағы ішкі саяси процестер де маңызды рөл атқарады. Мәселен, Қырғызстанда қазіргі кезде билікті шоғырландыру кезеңі жүріп жатыр. Бұл жағдай өзгеріп жатқан өңірлік экономикалық конъюнктурадан белгілі бір пайда алуға мүмкіндік беруі мүмкін.
«Қырғызстан мен Өзбекстан Парсы шығанағындағы оқиғалардан айтарлықтай пайда көруі ықтимал. Әсіресе тұрақтылық сақталған Өзбекстан үшін бұл тиімді болуы мүмкін», – деп атап өтті ол.
Сарапшы Қазақстандағы жағдайға да тоқталды. Оның пікірінше, Астана үшін негізгі тәуекелдер Каспий теңізінің солтүстік жағалауындағы үдерістермен және Таяу Шығыста ірі соғыс өршіген жағдайда туындауы мүмкін салдарлармен байланысты болуы ықтимал.
«Егер соғысқа тартылған аймақтардан террористік қауіп күшейсе, оның ағыны Қазақстанға қарай бағытталуы мүмкін. Ал қақтығыс ауқымды соғысқа ұласып, миллиондаған босқындардың легі пайда болса, онда елдің жағдайы айтарлықтай күрделене түсуі ықтимал», – деп ескертті Вавилов.
Оның айтуынша, мұндай сценарий жүзеге асқан жағдайда аймақтағы екі ірі ойыншы – Ресей мен Қытайдың ұстанымы шешуші рөл атқарады. Себебі Орталық Азиядағы қауіпсіздік пен саяси тұрақтылықтың болашағы көп жағдайда осы елдердің саясатына байланысты болмақ.