Munarmedia.kz 09.03.2026/Astana/
Әлемнің көптеген елдерінде миллионерлер мен саяси-экономикалық элитаға деген наразылық күшейіп келеді. Осындай жағдайда АҚШ президенті Дональд Трамптың Джеффри Эпштейн ісіне байланысты сыннан салыстырмалы түрде аман шығуы көпшілікті таңғалдырады.
Америкалық қаржы магнаты Джеффри Эпштейн 2019 жылы қайтыс болғанымен, оның айналасындағы дау-дамай әлі де басылар емес. Бұл оқиға қазіргі медиа кеңістіктегі ең ұзақ талқыланып келе жатқан тақырыптардың біріне айналды.
Миллиардердің ықпалды таныстары, Кариб теңізіндегі жеке аралдары, түсініксіз байлығы мен жұмбақ өлімі – барлығы қоғам назарын аударды. Оның қылмыстары туралы әңгімелер уақыт өте келе шындық пен қиялдың араласқан фантастикалық сипат ала бастады. Қазір кейбір қауесеттерде тіпті каннибализм немесе балаларды құрбандыққа шалу сияқты шектен шыққан айыптаулар да айтылады. Осылайша Эпштейн тұлғасы тарихи аңыздардағы қылмыскер бейнесіне ұқсап барады.
Соңғы айларда «Эпштейн ісі» қоғамда нағыз дүрбелеңге айналды. Ескі фотосуреттер мен бұрынғы кездесулер қайта қаралып, «кім онымен бірге болған?», «кім қонаққа барған?» деген сұрақтар қойыла бастады.
Кейбір жағдайларда жиырма жыл бұрынғы кездесу де адамды ықтимал сыбайлас ретінде көрсетуге жеткілікті. Мұндай жағдайда «кінәсіздігін дәлелдегенге дейін кінәлі» деген ұстаным қалыптасып отыр. Нью-Йорк элитасы арасындағы әлеуметтік орта шектеулі болғандықтан, белгілі бір ортада ұзақ уақыт жүрген адамдардың көпшілігі Эпштейнмен кем дегенде бір рет кездескен болуы мүмкін. Бірақ бұл жайт көпшілікті қызықтырмайды.
Қаңтар айының соңында АҚШ Әділет министрлігі жариялаған «Эпштейн файлдарының» жаңа бөлігі жағдайды одан әрі ушықтырды. Бұл құжаттарда тергеу материалдары, жазбалар мен электрондық хаттар бар.
Мысалы, 2012 жылғы хаттардың бірінде кәсіпкер Илон Маск Эпштейннің аралындағы «ерекше кеш» туралы сұрағаны айтылады. Осындай ұсақ деректердің өзі түрлі болжамдар мен қауесеттердің тууына себеп болды.
Бұл материалдар кейбір танымал тұлғалардың мансабына да әсер етті. Мәселен, Норвегияның тақ мұрагері ханшайымы Мэтте-Мариттің бұрын Эпштейнге жылы сөздер жазғаны белгілі болды. Соның салдарынан қоғамда оның болашақта патшайым болу мүмкіндігі талқыланып жатыр.
Францияның бұрынғы мәдениет министрі Жак Ланг та Эпштейнмен байланысы үшін қысымға ұшырап, Араб әлемі институтының басшысы қызметінен кетуге мәжбүр болды. Кейбір дипломаттар мен саясаткерлер де қоғамдық сынның нысанасына айналды.
Мамандардың пікірінше, мұндай өткір реакция тек нақты қылмыстарға байланысты емес. Бұл құбылыс қоғамдағы элитаға деген сенімнің әлсіреуін де көрсетеді.
Қылмыс жасаған адамдарды толық әлеуметтік оқшаулауға шақыратын ұстаным қазіргі гуманистік құқық жүйесінің қағидаларына қайшы келеді. Себебі көптеген елде сотталған адамдарды қоғамға қайта бейімдеу идеясы басты принциптердің бірі болып саналады.
Сондықтан Эпштейн ісінің айналасында қалыптасқан жағдай кейде нақты тергеуден гөрі қоғамдық айыптау рәсіміне көбірек ұқсайды. Сарапшылар мұны «эпштейномания» деп атауда.
Бұл дау АҚШ президенті Дональд Трампқа да әсер етпей қалған жоқ. Эпштейнмен бұрын таныс болғаны белгілі болғандықтан, оның есімі де бірнеше рет құжаттарда аталған. Айтылған деректерге қарағанда, Трамп пен Эпштейн 2000-жылдардың басында арақатынасты үзген.
Дегенмен кейбір сарапшылар Ақ үй соңғы апталардағы сыртқы саясаттағы белсенділікті дәл осы тақырыпты қоғам назарынан алып тастау үшін күшейтті деген болжам айтады. Бірақ қоғамның назары әлі де президенттің бұрынғы байланыстарына аударылып отыр.
Қызығы, бұл скандалдан АҚШ-тағы оппозициялық демократтар да айтарлықтай саяси пайда таба алмады. Себебі Эпштейннің таныстары әртүрлі саяси лагерьлерден шыққан.
Мысалы, қазіргі сауда министрі Говард Лутник 2015 жылы Эпштейнді Хиллари Клинтонды қолдауға арналған қайырымдылық кешіне шақырғаны белгілі болды. Сонымен қатар философ Ноам Чомски мен кәсіпкер Билл Гейтс сияқты танымал тұлғалардың да оның жолы қиылысқаны айтылды.
Сарапшылардың пікірінше, Эпштейн ісінің айналасындағы эмоциялардың негізгі себебі – қоғамның элитаға деген ұзақ жылдар бойы жиналған ашуы. Миллионерлер мен ықпалды тұлғалардың өмір салтына қатысты сын күшейген сайын, бұл іс сол наразылықтың символына айналып отыр.
Яғни, мәселе тек Эпштейннің өзінде емес. Оның қылмыстары қоғамдағы тереңірек әлеуметтік көңіл күйдің «айнасына» айналды.
Ал АҚШ Конгресі үшін басты сұрақ – бұл дау келесі аралық сайлауға дейін басыла ма, әлде саясаттағы жаңа текетірестерге себеп бола ма деген мәселе. Қалай болғанда да, бұл жағдай қоғамдағы бақылауға көнбейтін эмоциялардың қаншалықты күшті екенін көрсетті.