Munarmedia.kz 07.03.2026 /Astana/ – Орталық Азия тақырыбындағы медиакеңістікте Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев пен Өзбекстан президенті Шавкат Мирзиёевтің Иранға қатысты ұстанымы сынға ұшырап жатыр.
Бұған дейін екі ел басшысы Әзербайжанның Нахичевань аймағында ұшқышсыз ұшу аппаратының (БПЛА) құлауына байланысты Иранды айыптаған болатын. Сонымен қатар олар АҚШ-тың бұрынғы президенті Дональд Трамп бастамашы болған «Бейбітшілік кеңесі» ұйымының жарғысына қол қойған. Бұл ұйымның құрылуы халықаралық саясатта жаңа пікірталастар тудырған еді.
Орталық Азияға қатысты медиада көп сын Қазақстан президентіне бағытталып отыр. Сарапшылардың айтуынша, Тоқаев бұған дейін Израильмен «Авраам келісімдеріне» қол қойған. Ал Израиль АҚШ-пен бірге Иранға қарсы әскери операция бастағаны белгілі.
Сонымен бірге Қазақстан мен Өзбекстан Таяу Шығыстағы ахуалға байланысты Парсы шығанағындағы араб мемлекеттерін қолдаған. Ташкент ресми түрде аймақтағы жағдайдың ушығуына «алаңдаушылық» білдіргенімен, мәлімдемесінде Иранды нақты атамаған. Ал Астананың мәлімдемелерінде де Тегеран туралы тікелей сөз болмаған. Бұл ретте өткен жылдың желтоқсанында Астанада Иран президенті Масуд Пезешкиан қабылданғаны еске салынады.
Сондай-ақ кейбір бақылаушылар Қазақстан билігі Иранның жоғарғы көшбасшысы Әли Хаменеи қаза тапқаннан кейін ресми көңіл айту жарияламағанына назар аударғанын айтады.
Қазақстандық саяси Telegram-арналардың бірі «Бараева» бұл мәселеге қатысты пікір білдіріп, Иранға қатысты үнсіздік танытқан ұйымдар қатарында БРИКС, Еуразиялық экономикалық одақ және Еуразиялық экономикалық комиссия да бар екенін атап өткен. Ал Шанхай ынтымақтастық ұйымы Ирандағы құрбандарды еске алып, туын төмен түсіріп, Тегеранды қолдаған мәлімдеме жасаған.
Саясаттанушы Никита Мендковичтің пікірінше, Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі іс жүзінде АҚШ пен Израиль бастаған соғысқа Иранды жауапты етіп көрсеткендей әсер қалдырған. Оның айтуынша, ел ішінде Астананың проамерикалық саясатына қатысты сын көбейіп келеді.
Ал қазақстандық саясаттанушы Ғазиз Әбішев бұл пікірлермен келіспей, Астана сыртқы саясатта прагматикалық ұстанымға сүйенетінін айтты. Оның сөзінше, Қазақстан ірі геосаяси ойыншылар арасында теңгерім сақтауға тырысады және аймақтық қақтығыстарға тікелей араласуды мақсат етпейді.
Сынның жаңа толқыны Тоқаев пен Мирзиёев Нахичевань әуежайы мен мектеп маңында БПЛА құлауына байланысты Иранды айыптағаннан кейін күшейген. Әзербайжан билігі бұл оқиғаны Иран тарапынан жасалған шабуыл деп бағалап, Тегеранға жауап беретінін мәлімдеген. Алайда Иран бұл айыптауларды жоққа шығарып, оқиғаны «бөгде күштердің арандатуы» болуы мүмкін екенін айтқан.
Сарапшылардың пікірінше, Орталық Азия елдерінің Таяу Шығыстағы жағдайға қатысты ұстанымдары біркелкі емес. Қазақстан мен Өзбекстан АҚШ және Парсы шығанағындағы монархиялармен экономикалық және инвестициялық байланыстарды күшейтіп келеді. Тәжікстанның Иранмен тарихи әрі мәдени байланысы бар, Қырғызстан бұл мәселеде сақтық танытады, ал Түрікменстан дәстүрлі бейтараптық саясатын ұстанады.
Толығырақ біздің Telegram арнамызда:
https://t.me/Munarmedia