Мәтін өте көлемді болғандықтан, оны жаңалық-талдамалық форматқа келтіріп, қазақ тіліне аударып, редакциялап, ҚазАқпарат халықаралық ақпарат агенттігі стиліне жақын етіп дайындадым.
Munarmedia.kz 16.03.2026 /Astana/ – Ресейде америкалық режиссер Джеймс Вандербилт түсірген «Нюрнберг» фильмі прокатқа жіберілмеді. Ресей Федерациясының Мәдениет министрлігі картинаны көрсетуге рұқсат беретін прокаттық куәлікті беруден бас тартқан. Ресми түсіндірмеде шешім «федералдық заңдарда көзделген өзге жағдайларға байланысты» қабылданғаны айтылғанымен, нақты себептер жарияланған жоқ.
Фильмнің мазмұны
Картинаның негізіне америкалық журналист Джек Эль‑Хаи жазған «Нацист және психиатр» кітабы алынған. Фильмдегі басты кейіпкерлер – нацистік Германияның жоғары лауазымды басшыларының бірі Герман Геринг және оны Нюрнберг түрмесінде зерттеген америкалық әскери психиатр Дуглас Келли.
Фильмде Герингің рөлін Рассел Кроу, ал психиатр Келлидің бейнесін Рами Малек сомдаған. Сюжет Нюрнберг трибуналына дайындық кезеңін, сондай-ақ психиатр мен нацистік жетекші арасындағы күрделі психологиялық диалогтарды көрсетеді.
Картинада Келли нацизмнің табиғатын түсінуге тырысады, алайда харизмасы мен айлакерлігі арқылы Геринг оның сеніміне әсер ете бастайды. Фильм барысында бұрынғы рейхсмаршал соғыс кезіндегі әрекеттерді ақтауға тырысып, АҚШ-тың соғыс кезіндегі шешімдерін де мысалға келтіреді.
Сюжеттік желіде Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейінгі моральдық және құқықтық дилеммалар көтеріліп, «жеңген тараптың жеңілгендерді соттауға моральдық құқығы бар ма?» деген сұрақ қойылады.
Неге фильм дау тудырды
Сарапшылардың пікірінше, фильмнің Ресейде прокатқа жіберілмеуінің бірнеше ықтимал себебі бар. Соның бірі – картинада Нюрнберг процесі туралы баяндауда кеңестік делегация мүлде көрсетілмейді. Тарихи тұрғыдан бұл үлкен айырмашылық болып саналады, өйткені трибуналдың негізгі қатысушыларының бірі Кеңес Одағы болған.
Сонымен қатар фильмде Герингің кейбір диалогтары арқылы соғыс кезіндегі түрлі елдердің әрекеттері салыстырылып, моральдық жауапкершілік туралы күрделі сұрақтар қойылады. Кейбір сыншылардың пікірінше, дәл осы тақырыптар фильмді саяси тұрғыдан даулы етуі мүмкін.
Нюрнберг туралы басқа фильмдер
Нюрнберг трибуналына арналған көркем фильмдер саны көп емес. Мысалы, 2000 жылы канадалық режиссер Ив Симоно түсірген «Нюрнберг» мини-сериалы шыққан. Онда басты рөлдерді Алек Болдуин мен Брайан Кокс орындады.
Ал 1961 жылы режиссер Стэнли Крамер түсірген «Нюрнбергский процесс» фильмі бұл тақырыптағы ең танымал классикалық туындылардың бірі саналады.
2023 жылы Ресейде режиссер Николай Лебедев түсірген «Нюрнберг» фильмі де прокатқа шыққан. Онда басты рөлдерді Сергей Безруков және Евгений Миронов сомдаған.
Ресейдегі фильмдерді шектеу тәжірибесі
Сарапшылар Ресейде прокаттық куәлік жүйесі іс жүзінде цензура құралы ретінде қолданылатынын айтады. Соңғы жылдары бірқатар фильмдер түрлі себеппен прокатқа жіберілмеген.
Мысалы, 2006 жылы Borat фильмі, 2014 жылы Child 44, 2017 жылы The Death of Stalin және 2022 жылы режиссер Кирилл Серебренников түсірген «Жена Чайковского» картиналары прокаттық рұқсат ала алмады.
Сыншылардың пікірінше, «Нюрнберг» фильміне қатысты шешім де Ресейдегі тарихи тақырыптарды интерпретациялау мәселесінің саяси сипат алып отырғанын көрсетеді.
Сарапшылардың айтуынша, фильмнің негізгі идеясы – соғыс пен зорлық-зомбылық мәселесінде абсолютті моральдық жеңіс болмайтыны және адамзат зұлымдықтың қайталану қаупіне әрдайым дайын болуы тиіс деген ойға саяды.