Munarmedia.kz 15.03.2026 /Astana/- Таяу Шығыстағы әскери қақтығыстың ушығуы Орталық Азия елдеріндегі логистика мен сауда тізбектеріне әсер етіп, қойма инфрақұрылымына деген сұраныстың артуына әкелуі мүмкін. Мұндай болжамды ресейлік талдау орталығы INFOLine Analytical Agency сарапшылары жасады.
Сарапшылардың пікірінше, Таяу Шығыстағы тұрақсыздық салдарынан дәстүрлі логистикалық бағыттар бұзылып, тасымал құны күрт өсіп жатыр. Нәтижесінде аймақ елдерінің тұтыну нарықтарында «идеалды дауыл» қалыптасуы ықтимал: тасымал бағасының қымбаттауы, жеткізілімдердің кешігуі және компаниялардың тауар қорын алдын ала көбейту қажеттілігі.
INFOLine Analytical Agency бағалауынша, контейнерлік тасымал құны қазірдің өзінде 50–100 пайызға, ал әуе тасымалы 20–30 пайызға қымбаттаған. Бұл факторлар түпкілікті тұтынушылар үшін тауар бағасының өсуіне әсер етеді. Сонымен қатар бизнес өкілдері бұрын кең тараған «дәл уақытында жеткізу» (just-in-time) моделінен бас тартып, қойма қорларын көбейтуге көшіп жатыр.
Өзбекстанға әсері
Сарапшылардың айтуынша, аймақтағы ең осал елдердің бірі – Uzbekistan. Бұл елдің сыртқы сауда құрылымына байланысты тәуекел деңгейі жоғары.
IBC Global компаниясының басқарушы серіктесі Stanislav Akhmedzyanov мәліметінше, Орталық Азия мен Iran арасындағы жүк тасымалының шамамен 18,9 пайызы Өзбекстанға тиесілі. Елдің негізгі халықаралық бағыттарының бірі – Иранның теңіз порттары арқылы өтетін оңтүстік дәліз. Сондықтан бұл бағыттың бұғатталуы импорт пен транзит жүйесіне айтарлықтай әсер етуі мүмкін.
Түрікменстандағы тәуекелдер
Turkmenistan үшін тәуекел сипаты өзгеше. Ел Иранмен тікелей шектеседі және азық-түлік пен күнделікті тұтыну тауарларының бір бөлігін көрші мемлекеттен алады. Әсіресе батыстағы Balkan Region осал аймақ саналады.
Сонымен қатар Түрікменстан Иран арқылы Kazakhstan мен Өзбекстанға бағытталған транзиттік дәліз қызметін атқарып келген. Бұл бағыттың тоқтауы елдің транзиттік рөлін әлсіретіп, логистикалық қиындықтар туғызуы мүмкін.
Қазақстанға әсері
Қазақстан тікелей әскери қақтығысқа қатыспаса да, оның жанама әсерлерін сезіне бастады. Сарапшылардың айтуынша, United Arab Emirates елінен келетін автокөлік импорты айтарлықтай баяулаған.
Бұл жағдай Bandar Abbas Port портының қолжетімсіздігімен және теңіз арқылы паром қатынасының үзілуімен байланысты. Соның салдарынан көптеген көлік Port Rashid және Al Hamriyah Port порттарында тұрып қалған.
Сондай-ақ Түрікменстан арқылы Aktau және Almaty бағытындағы кейбір тауар жеткізілімдері уақытша тоқтағаны айтылды.
Орталық Азиядағы ең ірі реэкспорттық хабтардың бірі саналатын Jebel Ali Port портының жұмысы да шектеліп отыр. Дегенмен Қазақстан Қытай тауарларын жеткізетін негізгі құрлық дәліздерінің бірі – Khorgos International Center for Boundary Cooperation арқылы тасымалды жалғастырып отыр.
Қоймаларға сұраныс өседі
INFOLine Analytical Agency сарапшыларының пікірінше, аймақ елдері жаңа жағдайға бейімделу үшін стратегиялық тауар қорын көбейтуге мәжбүр болады.
Бұл өз кезегінде заманауи қойма кешендеріне, әсіресе А класты логистикалық нысандарға сұраныстың артуына, жалға алу бағасының көтерілуіне және логистикалық жылжымайтын мүлік секторына инвестициялардың өсуіне әкелуі мүмкін.
«Бизнес минималды қор стратегиясынан тұрақтылық моделіне көшіп жатыр. Қоймалар көлік және қаржы жүйелері сияқты дағдарысқа қарсы инфрақұрылымның маңызды элементіне айналуда», – дейді сарапшылар.
Олардың болжамынша, алдағы айларда Орталық Азияда қойма алаңдарына сұраныс жедел өсіп, жаңа логистикалық кешендерді салу жобаларына инвестициялық қызығушылық арта түсуі ықтимал.