Munarmedia.17.09.2026.ASTANA. АҚШ әкімшілігі әлем елдеріне Иранмен сауда-экономикалық байланыстарды тоқтатуға қысым жасап жатыр. Axios мәліметінше, АҚШ Мемлекеттік хатшысы Марко Рубио америкалық елшіліктерге қабылдаушы мемлекеттердің билігіне арнайы дипломатиялық нота тапсыруды тапсырған. Бұл науқанға Орталық Азия елдері де кіріп отыр. (Iran International | Iran International)
Axios дерегіне сәйкес, америкалық дипломатиялық өкілдіктерге үкіметтерден Иранмен сауданы «дереу және жүйелі түрде» тоқтатуды, сондай-ақ Иран бизнесімен байланысты заңсыз қызмет түрлерін анықтауды талап ету жөнінде нұсқау берілген.
АҚШ тарапы Иранмен бизнес жүргізуді жалғастырған елдер, компаниялар мен жеке тұлғалар америкалық санкцияларға ұшырап, долларлық қаржы жүйесіне қолжетімділігінен айырылуы мүмкін екенін ескерткен.
Орталық Азия елдері де тізімде
Axios мәліметінше, арнайы дипломатиялық хабарлама АҚШ-тың Абу-Даби, Маскат, Гонконг, Доха, Лондон және Берлиндегі елшіліктеріне, сондай-ақ Орталық Азияның бірнеше астанасындағы дипломатиялық өкілдіктеріне жіберілген.
Алайда жарияланған ақпаратта Орталық Азияның нақты қай мемлекеттері туралы сөз болып отырғаны көрсетілмеген. Сондықтан Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан немесе Түрікменстанның қайсысына нақты талап қойылғанын ашық дерек негізінде нақтылау әзірге мүмкін емес. (Iran International | Iran International)
Axios мәліметінше, Орталық Азиядағы дипломатиялық өкілдіктерге Иранның Ислам революциясы сақшылары корпусымен (IRGC) байланысы бар «Melli» және «Saderat» банктерінің филиалдарын жабу туралы талап жеткізу тапсырылған.
Вашингтон «Economic Outcast» операциясын күшейтіп жатыр
АҚШ-тың Иранға қарсы қысымы тамыз айында басталған Operation Economic Outcast аясында күшейді. АҚШ Қаржы министрлігі бұл бастаманы 2026 жылғы 24 тамызда жариялап, оның мақсаты Иранның халықаралық қаржы және сауда байланыстарын барынша шектеу екенін мәлімдеді. (The White House)
Вашингтон Иранмен байланысты санкцияларды айналып өтуге көмектесетін шетелдік компаниялар мен қаржы институттарына да қысым жасап жатыр. Мәселен, 14 қыркүйекте АҚШ Қаржы министрлігі Ресейдің VTB банкін Иран санкцияларын айналып өтуге көмектесті деген негізбен санкциялық тізімге енгізді. (U.S. Department of the Treasury)
Ал 16 қыркүйекте АҚШ Қаржы министрлігінің Қаржылық қылмысқа қарсы күрес желісі (FinCEN) халықаралық қаржы ұйымдарымен арнайы кездесу өткізіп, Иранға қатысты қаржы ағындарын анықтау және тоқтату мәселесін талқылады. (FinCEN.gov)
Орталық Азия үшін бұл нені білдіреді?
АҚШ-тың жаңа талаптары аймақтағы Иранмен сауда жасайтын компаниялар үшін санкциялық тәуекелді арттыруы мүмкін. Әсіресе банк төлемдері, логистика, қайта экспорт, мұнай өнімдері және санкцияға іліккен ирандық қаржы институттарымен операциялар қосымша тексерілуі ықтимал.
Бұл ретте АҚШ талабының өзі Орталық Азия мемлекеттерінің Иранмен саудасын автоматты түрде тоқтатты дегенді білдірмейді. Әр елдің үкіметі мен компаниялары өздерінің ұлттық заңнамасы мен халықаралық міндеттемелеріне сәйкес шешім қабылдайды. Алайда америкалық санкциялардың экстерриториялық әсері долларлық есеп айырысуға қатысатын банктер мен халықаралық компаниялар үшін елеулі қаржылық тәуекел туғызуы мүмкін.
АҚШ-тың Иранға қатысты қысым науқанының бұдан әрі қалай өрбитіні және Орталық Азия елдерінің оған қандай жауап беретіні әзірге ашық күйінде қалып отыр.