Munarmedia.kz. 24.08.2026. ASTANA  Қазақстанда жексенбі күні республикадағы жаңа бір палаталы парламент — Курултайға алғашқы сайлау өтті. Еуразиялық интеграция институтының экзитпол деректеріне сәйкес, Президенттік «Әділет» партиясы 71,8% дауыс жинады. Екінші орында 6,4% дауыс алған аграрлық «Ауыл» партиясы, үшінші орында — 5,4% көрсеткішпен либералдық «Республика» партиясы. Төртінші орынға 5,2% дауыс жинаған Жалпыұлттық социал-демократиялық партия, бесінші орынға 5,1% көрсеткішпен Қазақстанның демократиялық «Ақ жол» партиясы жайғасты.

Батыстық БАҚ, соның ішінде «Азаттық радиосы»* және ЕҚЫҰ/ДИАҚБ миссиясы сайлау процесін «шынайы оппозицияның болмауы», барлық партиялардың Президентке лоялдылығы, саяси бәсекелестік, БАҚ еркіндігі, «пікір білдірушілерге қысым жасау», «сайлауды тәуелсіз бақылауға қойылған шектеулер» мәселелері үшін қатаң сынға алды.

Ал Түркия, Индонезия және Палестина елдерінің елшілері Қазақстандағы Курултай сайлауына жоғары баға берді. Олардың айтуынша, азаматтар «қуана» әрі «өз еркімен» дауыс беріп жатыр, «бәрі тамаша жұмыс істеп тұр», «Қазақстан демократияның қалай жұмыс істейтінін әлемге көрсетіп отыр».

Қырғызстандық сарапшылар Қазақстандағы сайлаушылардың 74,19% қатысу көрсеткішіне қарап, қызығушылық танытты: «Енді біздің президенттік сайлаудағы қатысу көрсеткіші олардікінен төмен болмауы керек. Оның үстіне көршілерге қараған кезде, еріксіз өзіңе де өлшеп көресің — біз де осылай жасасақ қайтеді».

Оңтүстік Корея сарапшылары Қазақстандағы сайлауды жаңа жүйенің сынағы ретінде қарастырады. Олардың пікірінше, көп нәрсе Курултайда «парламенттік пікірталастардың тиімді тетіктері, комитеттердің жұмысы, түрлі мүдделердің өкілдігі және атқарушы билікке бақылау» қамтамасыз етіле ме, жоқ па — соған байланысты.

Қазақтілді Telegram сегментіндегі сарапшылар мен шолушылардың басым бөлігі сайлауға оң баға беріп, ел басшылығының саяси шешімдеріне барынша лоялды көзқарас танытуда. Олар «Amanat» партиясының «Әділет» болып механикалық ребрендинг жасады деген пікірлерді жоққа шығарады, ал сайлаудың болжамды нәтижесін жаһандық тұрақсыздық кезеңінде «тұрақтылықты бағалайтын прагматикалық электоратпен» түсіндіреді. Сонымен қатар «халықтың санасының өсуі, оның Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың тұлғасы мен саяси бағытына деген ең жоғары сенімі» туралы жазуда.

Telegram-дағы Курултай сайлау процесіне қатысты сын негізінен мына мәселелерге байланысты болды:

▫️ дауыс беру нәтижелері Гаусстың қалыпты таралуына мүлде сәйкес келмейді — бұл аномалия;

▫️ Қазақстандағы жаңа партия басшыларының арасынан Қазақстанның тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың отбасымен туыстық байланыстары бар адамдар анықталғаны айтылды;

▫️ саяси күштердің көшбасшылары «жаңа тұлғалар — ескі байланыстар» қағидаты бойынша ауыстырылды деген пікір айтылды;

▫️ «Amanat» партиясының «Әділет» болып ребрендинг жасауына қатысты сын айтылып, бұл «жаңа элиталық құрылым: ескі аппарат + Акорданың басқаруындағы ірі капитал» деген бағаға ие болды;

▫️ «Әділеттің» басымдығы рейтингтен гөрі, баламаның болмауына байланысты деген пікір айтылды;

▫️ әлеуметтік сауалнамаларға сәйкес, әрбір үшінші адамға жуығы кімді және не үшін таңдайтынын білмеген деген мәлімет келтірілді;

▫️ сайлауға қатысушылардың бюджеттерінде айтарлықтай айырмашылық болғаны айтылды. Бұл ретте партиялар тек мүшелік жарналар мен қайырымдылықтар есебінен қаржыландырылмайды, сондай-ақ мемлекеттік бюджеттен миллиардтаған қаржы алады;

▫️ салық төлеушілердің 34 млрд теңгесін сайлауды имитациялауға жұмсамауға, оның орнына парламенттегі лауазымдарды ұйымдастырушылар бастапқыда ойластырғандай бөліп беруге болар еді деген пікір айтылды.

Сайлаудың өзінде ешқандай елеулі заңбұзушылық тіркелген жоқ. Сайлау учаскелерінде толтырылған бюллетеньдердің фотосын жариялағаны үшін жеті азаматқа айыппұл салынды.

Сайлау қарсаңында интернетте дезинформация мен фейктер тарату науқандары тіркелді, алайда мамандар олардың қоғамдық пікірге ықпал ету әсерін бейтараптандырды.

Қазақстандықтардың өздері дауыс беру кезінде жанжал шығармай, процеске әзілмен қарауды жөн көрді — кейбір азаматтар сайлау учаскелеріне ерекше киімдер киіп, маскарад түрінде келді.

Бақылаушылар, сондай-ақ ШЫҰ мен ҰҚШҰ өкілдері де заңбұзушылықтарды байқамаған.

#Munarmedia #Қазақстан #Астана #Курултай #Сайлау #ҚазақстанСайлауы #Әділет #Ауыл #Республика #АқЖол #Саясат #Сайлау2026